را مشكل دانستهاند ، هرچند بسيارى قائل به صحّت آن شدهاند . « 4 »
طهارت : كسى كه غسل جمعه را به خيال اينكه روز پنجشنبه است به جهت تقديم آن بر روز جمعه ، يا به خيال اينكه شنبه است به جهت قضا ، انجام دهد ، سپس معلوم شود روز جمعه بوده ، غسلش صحيح است . « 5 »
صلات : اگر نمازگزار به خيال اينكه نماز ظهر را خوانده است نماز عصر را شروع كند ، سپس در اثناى عمل متذكّر شود كه نماز ظهر را نخوانده است ، مىتواند نيّت خود را به نماز ظهر منتقل و نماز را به عنوان نماز ظهر تمام كند . « 6 »
اگر نمازگزار عبارتى را به خيال ذكر يا دعا و يا قرآن بودن بخواند ، سپس معلوم شود كه كلام آدمى بوده است ، در اينكه - به جهت گفتن آن - سجدهء سهو ( - - ) سجدهء سهو ) بر او واجب مىگردد يا نه ، اختلاف است . « 7 »
تخيير
تخيير : اعطاى حقّ انتخاب نسبت به دو يا چند چيز .
تخيير عبارت است از واگذارى حقّ گزينش به انسان نسبت به يكى از فعل و ترك يا يكى از دو فعل و يا يكى از چند متعلّق فعل از ناحيهء شارع يا عقل و يا غير آن دو . از اين عنوان در اصول فقه و نيز بسيارى از ابواب فقه نظير طهارت ، صلات ، زكات ، خمس ، صوم ، حج ، جهاد ، طلاق ، ايلاء ، كفّارات ، غصب ، لقطه ، حدود ، قصاص و ديات ، سخن رفته است كه در اين مقاله از هر دو بعد اصولى و فقهى به اهمّ مباحث تخيير اشاره مىكنيم .
1 . بعد اصولى : سخن از تخيير اصولى يا در ارتباط با موارد تعارض ادلّه است يا موارد دوران نوع تكليف بين دو محذور ( وجوب و حرمت ) و يا تزاحم دو حكم در مقام امتثال . از سوى ديگر ، تخيير يا شرعى است يا عقلى .
تخيير شرعى : تخيير شرعى بدين معنا است كه شارع مقدّس ، هنگام تعارض دو اماره ( - - ) اماره ) و عدم امكان جمع
هامش
( 4 ) . العروة الوثقى ( و حواشى ) 1 / 12 ؛ مستمسك العروة 1 / 64
( 5 ) . العروة الوثقى 1 / 458
( 6 ) . 522
( 7 ) . العروة الوثقى ( و حواشى ) ( ج ) 3 / 392 - 393 .