كسى كه به او وعدهء ارفاق و احسان در معامله داده شده است . « 17 »
زكات مال التّجاره : بنابر قول مشهور ، پرداخت زكات مال التّجاره ( - - ) مال التّجاره ) مستحب است . « 18 »
خمس مال التّجاره : كسى كه با پول خمس داده شده مالى براى كسب و تجارت خريده است ، اگر مال ، پس از خريد ، ارزش افزوده پيدا كند آيا پس از گذشت سال ، خمس مقدار افزوده شده واجب است ، هرچند آن را نفروخته و بهايش را دريافت نكرده باشد يا تنها در فرض فروختن و دريافت قيمت ، خمس به آن تعلّق مىگيرد ؟
مسئله ، اختلافى است . « 19 »
خمس رأس المال : هرگاه شخص بخواهد سود كسب خود را سرمايهء تجارت قرار دهد ، آيا به آن خمس تعلّق مىگيرد يا اينكه رأس المال جزء مئونه به شمار مىرود و متعلّق خمس نيست ؟ محل اختلاف ، صورتى است كه شخص براى تأمين مئونهء زندگى بدان نيازمند باشد و گرنه در فرض عدم نياز ، بدون شك متعلّق خمس خواهد بود . در فرض نياز در وجوب و عدم وجوب اخراج خمس اختلاف است . بعضى بين سرمايهء معادل مئونهء سال و سرمايهء افزون بر آن تفصيل داده ، در اوّلى پرداخت خمس را واجب ندانسته و در دومى مقدار افزون بر مئونه را متعلّق خمس دانستهاند . برخى نيز بين نياز شخص به سرمايه به لحاظ شأن وى - هرچند از راه ديگر نيز براى او امكان كسب وجود داشته باشد ليكن لايق به شأن وى نباشد - و عدم نياز او تفصيل داده و در اوّلى سرمايه را از مئونه شمردهاند همانگونه كه فرش و ظروف مورد نياز نيز از مئونه است « 20 » ( - - ) سرمايه ) .
نماز و روزهء بازرگان : تاجرى كه براى تجارت ، همواره در سفر است نمازش تمام و روزهاش صحيح است و مشمول حكم مسافر نمىشود . « 21 » ( - - ) بيع ) ( - - ) كسب )
هامش
( 17 ) . جواهر الكلام 22 / 462 - 470 ؛ وسائل الشيعة 17 / 381 - 468
( 18 ) . جواهر الكلام 15 / 72 - 73 و 259 - 266
( 19 ) . العروة الوثقى ( و حواشى ) ( ج ) 4 / 280 ؛ مستمسك العروة 9 / 528
( 20 ) . العروة الوثقى ( و حواشى ) ( ج ) 4 / 284 ؛ مستمسك العروة 9 / 533 - 535 ؛ مستند العروة ( الخمس ) / 246 ؛ هداية العباد ( گلپايگانى ) 1 / 325
( 21 ) . جواهر الكلام 14 / 268 .