تجارت : تغيير دادن شغل و حرفهاى كه درآمد مناسب ندارد براى دستيابى به شغل مناسب درآمدزا ، از آداب تجارت به شمار مىرود . « 9 »
وقف : هرگونه تغيير و تبديل وقف حتّى عنوان آن ، مانند تبديل عنوان مدرسه به خانه - جز در مواردى كه غير قابل استفاده است - ممنوع مىباشد « 10 » ( - - ) وقف ) .
وصيّت : تبديل وصيّت ديگرى جايز نيست و از گناهان كبيره شمرده شده و قرآن كريم با صراحت ، آن را « اثم » و گناه معرفى كرده است . « 11 » البتّه وصيّتكننده مىتواند قبل از مرگش وصيّت خود را تغيير دهد « 12 » ( - - ) وصيّت ) .
تبديل امتثال
تبديل امتثال : امتثال دوم به عنوان بدل از امتثال اوّل .
تبديل امتثال عبارت است از اينكه مكلّف پس از امتثال امر شارع مقدّس ، آن را ناديده گرفته و كأن لم يكن تلقّى نمايد و به جاى آن امتثالى ديگر بكند . به عنوان مثال ، شخصى كه نماز ظهر را فرادا خوانده است به قصد تبديل امتثال ، آن را به جماعت بگزارد .
عنوان تبديل امتثال ، اصطلاحى اصولى است كه در اصول فقه و به تبع در فقه مطرح شده است .
در امكان يا عدم امكان تبديل امتثال ، بين اصوليان اختلاف است . برخى با اين استدلال كه امتثال پس از بهجا آوردن مأموربه ، امرى عقلى است و زمام آن به دست مكلّف نيست تا آن را بردارد يا به امتثالى ديگر تبديل كند ، امتثال را تبديل ناپذير دانستهاند . « 1 »
برخى ديگر گفتهاند : با امتثال امر ، غرض مولا حاصل و امر ساقط مىگردد ؛ در نتيجه امرى باقى نمىماند تا امتثال شود .
هامش
( 9 ) . 22 / 463
( 10 ) . تحرير الوسيلة 2 / 78
( 11 ) . بقرة / 181
( 12 ) . تحرير الوسيلة 2 / 107 .
1 . التنقيح ( الطهارة ) 7 / 123