بيع مرابحه
بيع مرابحه : فروش كالا به بيشتر از قيمت خريد آن .
بيع مرابحه به معاملهاى اطلاق مىگردد كه فروشنده با اعلام بهاى كالاى خريدارى شده ، آن را گرانتر از قيمت خريد بفروشد . « 1 » از آن در باب تجارت سخن رفته است .
شرايط : در بيع مرابحه فروشنده و خريدار بايد از قيمت خريد ( رأس المال ) ، مقدار سود ، مقدار غرامت و نيز هزينههايى كه فروشنده براى حملونقل كالا و جز آن ، متحمّل شده است آگاهى داشته باشند .
بنابراين اگر فروشنده بگويد اين لباس را به مبلغى كه خريدهام به اضافهء فلان مقدار سود به تو فروختم ، معامله باطل است ؛ چون قيمت خريد معلوم نيست . « 2 »
بر فروشنده واجب است قيمت خريد و هزينههاى پرداختى را صادقانه به خريدار خبر دهد و چنانچه در اخبار از قيمت خريد دروغ بگويد مشترى - بنا به قول مشهور - بين فسخ عقد و گرفتن كالا با همان قيمتى كه در عقد ، معيّن شده ، مخيّر است . « 3 »
اگر كسى مجموعهاى از كالا را به قيمتى بخرد ، فروختن بعض آنها به صورت بيع مرابحه صحيح نيست ، هرچند هركدام را جداگانه قيمتگذارى كند ، مگر آنكه حقيقت حال را به خريدار اطّلاع دهد .
اگر فروشنده ، كالايى را كه به صورت نسيه خريده است بدون آنكه به خريدار خبر دهد ، به بيع مرابحه به او بفروشد ، در اينكه براى مشترى نيز مشابه مقدار زمانى كه جهت پرداخت قيمت براى فروشنده است ، ثابت مىشود يا آنكه وى تنها بين فسخ عقد و پرداخت قيمت كالا به صورت نقد ، مخيّر مىباشد ، اختلاف است . « 4 »
در بيع مرابحه ، نسبت دادن سود به رأس المال - كه در روايت به بيع ده يازده يا ده دوازده تعبير شده - مكروه است ؛ بدين صورت كه بگويد : اين كالا را به تو در برابر صد تومان و سود هر ده تومان ، يك تومان فروختم ؛ ليكن اگر بگويد اين كالا را به 110 تومان يا به صد تومان با ده تومان سود فروختم ، كراهت بر طرف مىشود . « 5 »
هامش
( 1 ) . مبسوط در ترمينولوژى حقوق 2 / 1002
( 2 ) . الحدائق الناضرة 19 / 200 - 201
( 3 ) . 207 ؛ جواهر الكلام 23 / 317
( 4 ) . الحدائق الناضرة 19 / 202 - 205
( 5 ) . جواهر الكلام 23 / 313 .