در فرض تلف به دست اجنبى ، حكم چنين است - يا تلف بايع حكم تلف به آفت آسمانى را دارد ، اختلاف است . « 26 »
اگر مبيع پيش از تحويل به خريدار به سبب رخدادى از قيمتش كاسته شود ، خريدار مىتواند معامله را فسخ كند . « 27 »
نماء مبيع پيش از تسليم : بنابر قول مشهور كه ملكيّت را به صرف عقد محقّق مىداند ، محصول و نماء مبيع مانند ميوهء درخت و بچهء گوسفند قبل از تسليم نيز از آن مشترى است . بر اين اساس اگر مبيع قبل از قبض تلف شود ، پرداخت بهاى كالا از عهدهء مشترى ساقط است ليكن نماى آن ، از آن وى مىباشد « 28 » ( - - ) نماء ) .
فروختن مبيع پيش از تحويل آن : فروختن مبيع غير پيمانهاى ( مكيل ) و وزنى ( موزون ) ، قبل از آنكه تحويل گرفته شود جايز است . جواز يا حرمت بيع در مبيع مكيل يا موزون اختلافى است . مشهور ميان متأخّران جواز آن است . برخى عدم جواز را به طعام و برخى ديگر به بيع مرابحه اختصاص دادهاند . بنابر قول به عدم حرمت ، چنين معاملهاى مكروه است . « 29 »
بنابر قول به حرمت در اينكه بيع نيز باطل است يا نه اختلاف است . « 30 »
5 . اختلاف بايع و مشترى : در مبيع مكيل يا موزون اگر خريدار پس از تحويل گرفتن ، مدّعى كم بودن آن باشد ، در صورتى كه هنگام كيل يا وزن كردن حاضر نبوده و فروشنده نيز بيّنه ( - - ) بيّنه ) نداشته باشد ، بنابر مشهور با قسم ، قول مشترى پذيرفته مىشود ؛ ولى در صورت حضور مشترى هنگام كيل يا وزن كردن و عدم وجود بيّنه به نفع وى ، قول بايع با قسم پذيرفته مىشود . « 31 »
در فرض اختلاف فروشنده و خريدار در مقدار ثمن به ادّعاى زيادى از سوى بايع و عدم آن از سوى مشترى ، در صورت بقاى مبيع ، بنابر مشهور ، قول بايع با قسم و در صورت تلف شدن مبيع ، قول مشترى با قسم پذيرفته مىشود . « 32 »
اگر اختلاف دو طرف معامله در مقدار مبيع باشد - به عنوان مثال ، بايع مدّعى فروختن يك پيراهن به يك درهم و مشترى مدّعى خريدن دو پيراهن به يك درهم باشد - قول بايع با قسم مقدّم مىشود ؛
هامش
( 26 ) . 157 - 158
( 27 ) . 158 - 159
( 28 ) . 160
( 29 ) . 164 - 167
( 30 ) . 164 - 170
( 31 ) . 175 - 177
( 32 ) . 184