امر
امر : لفظ مشترك بين معناى طلب و غير آن .
از آن در اصول فقه ، مباحث الفاظ سخن رفته و مباحث گوناگونى پيرامون مادّه و هيئت و نيز اقسام آن مطرح شده است .
مادّهء امر : واژهء أمر « أ م ر » ميان معناى طلب ( درخواست ) و غير طلب از ساير معانى كه امر در آنها استعمال مىشود - مانند فعل ، شيئ و شأن - مشترك لفظى ( - - ) اشتراك ) است ، ليكن در اين كه ساير معانى غير طلبى به معناى فعل برمىگردد يا به شأن و يا به شيئ ، اختلاف است . در اين جا معناى اول امر مورد بحث است .
مراد از طلب ، ابراز اراده و خواست با گفتار ، نوشتار و يا اشاره و مانند اينها است . بنابراين ، صرف اراده و رغبت بدون ابزار آن ، طلب ناميده نمىشود .
از امر به معناى طلب ، فعل و اسم مشتق مىشود - مانند « أمر ، يأمر ، آمر و مأمور » - ليكن امر به معانى ديگر ( فعل ، شيئ و شأن ) جامد است و چيزى از آن مشتق نمىشود . جمع امر به معناى طلب ، « أوامر » و جمع آن به معانى غير طلب ، « امور » است . « 1 »
در اين كه در صدق عنوان امر ، علوّ يعنى صدور طلب از شخص بلندمرتبه و استعلا يعنى امر با اظهار برترى ، هر دو ، معتبر است يا تنها بلند مرتبه بودن آمر و صدور طلب از شخص عالى در صدق عنوان امر كفايت مىكند - هر چند همراه با فروتنى شخص عالى باشد - يا وجود يكى از علوّ و استعلا شرط است ، و يا هيچ كدام شرط نيست ، اختلاف است .
بنا بر اعتبار علوّ ، درخواست فرد پايين مرتبه از بالاتر خود ، امر به شمار نمىرود ، بلكه استدعا است ؛ چنان كه درخواست از همسان ، التماس ناميده مىشود . « 2 »
مفاد لفظ امر : در اين كه مفاد لفظ امر تنها طلب وجوبى است يا مطلق طلب اعم از وجوبى و استحبابى ( مشترك معنوى ) و يا مشترك لفظى ميان طلب وجوبى و استحبابى ، اختلاف است . « 3 »
هيئت امر : هيئت امر ( صيغهء افعل و ساير مشتقات آن ) در مقامهايى چند
هامش
( 1 ) اصول الفقه 1 / 57 - 58 و الموجز فى اصول الفقه 1 / 51 .
( 2 ) اصول الفقه 1 / 58 - 59 و الموجز فى اصول الفقه 1 / 52 - 53 .
( 3 ) اصول الفقه 1 / 59 - 60 .