انجام متعلّق تكليف با احراز متعلّق تكليف بودن آن است . احراز از راه علم و يقين ، اماره ( - - ) اماره ) و يا اصل معتبر ( - - ) اصل ) حاصل مىشود . امتثال اجمالى عبارت است از انجام تمامى اطراف علم اجمالى ( - - ) علم اجمالى ) در شبههء وجوبيّه ( - - ) شبههء وجوبى ) مانند علم اجمالى به وجوب نماز ظهر يا نماز جمعه در روز جمعه و عمل به هر دو و يا ترك تمامى اطراف در شبههء تحريميّه ( - - ) شبههء تحريمى ) مانند علم اجمالى به غصبى بودن آب يكى از چند ظرف و اجتناب از همهء آنها .
2 . امتثال ظنّى : امتثال ظنّى عمل به ظنّ غير معتبر است مانند خواندن نماز به سمت قبلهء ظنّى با امكان به دست آوردن علم به آن .
3 . امتثال احتمالى : امتثال احتمالى ، انجام دادن يكى از اطراف علم اجمالى در شبههء وجوبيّه مانند انجام نماز ظهر در مثال ياد شده و ترك يكى از آنها در شبههء تحريميّه مانند اجتناب از ظرفى از ظروف در مثال ياد شده مىباشد .
با امكان امتثال علمى ، امتثال ظنّى و احتمالى كفايت نمىكند ، امّا در كافى بودن امتثال اجمالى با امكان امتثال تفصيلى ، اختلاف است « 1 » ( - - ) احتياط ) .
امتثال امر ( - - ) امر ) ، با انجام دادن فعل امر شده به آن و امتثال نهى ( - - ) نهى ) ، با ترك فعل نهى شده از آن تحقّق مىيابد .
تحقّق امتثال در عبادات ، مشروط به قصد قربت است و در غير عبادات « 2 » ( توصّليّات ) ( - - ) توصّلى ) و موارد نهى « 3 » ، به صرف انجام يا ترك تحقّق مىيابد و نيّت ، تنها ، شرط ترتّب ثواب بر امتثال است . « 4 »
امتزاج
- - ) اختلاط
امتناع
- - ) خوددارى
امتياز
- - ) تمييز
امّ حمل
- - ) آبستنى
امّ داود
- - ) عمل امّ داود
هامش
( 1 ) مستمسك العروة 1 / 6 - 8 ؛ و اصطلاحات الاصول / 72 - 73 .
( 2 ) غنائم الايام 1 / 164 .
( 3 ) القواعد و الفوائد 1 / 90 .
( 4 ) مستند الشيعة 2 / 53 .