همچنين از شرايط صحّت اقتدا ، همسان بودن نماز امام و مأموم در ساختار و هيئت است . بنابراين ، اقتدا در نماز يوميّه به امامى كه نماز آيات ، ميّت يا عيدين ( عيد فطر و قربان ) مىخواند ، درست نيست . « 8 » اختلاف نماز امام و مأموم از جهت كميّت مانند اتمام و قصر يا نوع همچون ظهر و عصر و يا صنف مثل ادا و قضا ، مانعى ندارد . « 9 »
اقتدا در نمازهاى مستحبى جز موارد استثنا شده جايز نيست مانند نماز باران ( - - ) نماز باران ) ، عيدين ، كسى كه تبرّعى قضاى نماز فوت شدهء ميّتى را مىخواند و شخصى كه براى درك فضيلت نماز جماعت ، نمازى را كه فرادا خوانده ، به جماعت اعاده مىكند . بنابراين ، مأمومى كه نماز تبرّعى مىخواند ، مىتواند به امامى كه نماز يوميّه مىگزارد ، اقتدا كند .
عكس آن نيز صحيح است . « 10 »
قلمرو اقتدا : متابعت مأموم از امام در افعال ، واجب است كه - به قول مشهور - به پيشى نگرفتن مأموم از امام در افعال محقّق مىشود . برخى ، متابعت را به تأخّر مأموم از امام در انجام افعال نماز ، تفسير كردهاند .
به قول مشهور ، وجوب متابعت تعبّدى است ، نه شرطى . از اين رو ، ترك آن موجب بطلان نماز نمىشود « 11 » ؛ هر چند گناه كرده است . « 12 » در وجوب متابعت در ذكرها جز تكبيرة الاحرام ، اختلاف است ، بيشتر فقها قائل به عدم وجوب آن هستند . « 13 »
2 . اقتدا در غير نماز : اقتدا به معناى تأسّى و پيروى از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و امامان معصوم عليهم السّلام در اعمال و افعال واجب صادر از ايشان ، واجب و در اعمال و افعال مستحب صادر از ايشان ، مستحب است ( - - ) تأسّى ) .
اقتراح
اقتراح : انجام عمل به دلخواه و بدون دليل .
به عملى كه بدون وجود مقتضى و دليل انجام گيرد ، اقتراح گويند و به
هامش
( 8 ) مستند الشيعة 8 / 168 .
( 9 ) جواهر الكلام 13 / 240 .
( 10 ) 243 - 246 .
( 11 ) 210 .
( 12 ) العروة الوثقى 1 / 785 .
( 13 ) جواهر الكلام 13 / 207 - 210 و مستمسك العروة 7 / 277 .