غصب و ديات سخن رفته و احكام و آثارى بر آن مترتّب گشته است .
حكم : حكم اعانت بر حسب اختلاف موارد پنج قسم است :
1 . واجب : چنانچه نجات جان انسان محترم يا حيوان محترم و يا جلوگيرى مال محترم از تلف شدن بر اعانت شخص معيّنى متوقّف باشد ، اعانت بر او واجب است ؛ و حتى اگر مشغول خواندن نماز باشد ، واجب است نماز را قطع كند . « 1 »
2 . مستحب : قلمرو اعانت مستحب بسيار گسترده و در قرآن « 2 » و روايات « 3 » به آن بسيار سفارش شده است كه از مجموع آنها برمىآيد كه اعانت بر هر كارى كه محبوب و مطلوب خداوند متعال است - مانند برآوردن حاجت مؤمن و كمك كردن به نيازمندان - مستحب است .
3 . مكروه : اگر غايت اعانت ( چيزى كه اعانت بر آن صورت گرفته است ) مكروه و اعانت كننده قصد تحقّق آن را داشته باشد ، اعانت كراهت دارد مانند كمك به حاكم ستمگر به مانند دوختن لباس براى او . « 4 »
4 . حرام : اگر مورد اعانت امرى حرام باشد مانند فروش سلاح به دشمنان دين « 5 » و كمك به ستمگر در ستمگرى وى « 6 » اعانت حرام است .
5 . مباح : اعانت در غير موارد ياد شده ، مباح است .
آثار : علاوه بر ثوابى كه بر اعانت واجب و مستحب و كيفرى كه بر اعانت حرام مترتّب است ، آثارى از قبيل كفّاره ( - - ) كفّاره ) ، ضمان ( - - ) ضمان ) و اجرت بر آن بار مىشود .
1 . كفّاره : اگر كسى در حرم ( - - ) حرم ) بر كشتن صيد اعانت كند مانند اين كه صيد را نگه دارد تا ديگرى آن را بكشد ، كفّاره بر وى واجب مىشود . « 7 »
2 . ضمان : چنانچه اعانت مستلزم اتلاف مال كمك كننده شود ، در صورتى كه معان آن را تلف كند ، ضامن است مانند مضطرّى كه معين ، غذايى براى او فراهم مىكند و او مىخورد ( - - ) اضطرار ) ، ولى اگر يارى كننده ، مباشر در اتلاف باشد مانند آن كه براى نجات جان كسى ،
هامش
( 1 ) جواهر الكلام 11 / 122 و ذكرى الشيعة 4 / 5 - 6 .
( 2 ) مائده / 2 .
( 3 ) وسائل الشيعة 12 / 203 - 213 .
( 4 ) جواهر الكلام 22 / 53 - 54 .
( 5 ) 28 .
( 6 ) 51 - 53 .
( 7 ) تذكرة الفقهاء 7 / 442 و جواهر الكلام 20 / 278 .