درست است كه گاه فقيهان از آن براى بيان نظر خود در مسألهاى استفاده مىكنند . اين واژه در اين صورت ، از الفاظ بيان فتواى مجتهد است ( - - ) فتوا ) .
اصحاب اجماع
اصحاب اجماع : گروهى ويژه از روايتگران حديث .
عنوان اصحاب اجماع ، اصطلاحى در علم رجال است كه بر گروهى ويژه از راويان احاديث در سدههاى دوم و سوم هجرى قمرى كه از بزرگان پرورش يافته مكتب امام باقر ، امام صادق ، امام كاظم و امام رضا عليهم السّلام به شمار مىروند و بر تصديق رواياتشان و نيز مقام علمى و فقاهتشان اجماع شده است ، اطلاق مىشود .
به قول مشهور شمار اصحاب اجماع هيجده نفر است : « زرارة بن اعين ، معروف بن خرّبوذ ، بريد بن معاويه ، ابو بصير اسدى - و به قولى مرادى - فضيل بن يسار و محمد بن مسلم » از اصحاب امام باقر و امام صادق عليهما السّلام . « جميل بن درّاج ، عبد اللّه بن مسكان ، عبد اللّه بن بكير ، حمّاد بن عيسى ، حمّاد بن عثمان و ابان بن عثمان » از ياران امام صادق عليه السّلام .
« يونس بن عبد الرّحمان ، صفوان بن يحيى ، محمّد بن ابى عمير ، عبد اللّه بن مغيره ، حسن بن محبوب و احمد بن محمّد بن ابى نصر » از شاگردان امام كاظم و امام رضا عليهما السّلام . برخى به جاى حسن بن محبوب ، حسن بن على بن فضّال و فضالة بن ايوب و برخى ديگر به جاى فضاله ، عثمان بن عيسى را ذكر كردهاند . « 1 »
با توجّه به چهار نفر ديگر كه در برخى اقوال به آنان اشاره شده است ، تعداد اصحاب اجماع بيست و دو نفر است .
اساس پيدايش اين اصطلاح از نظر تاريخى ، به اواخر سدهء سوم و اوائل سدهء چهارم هجرى قمرى بازمىگردد كه در تعبيرات برخى چهرههاى رجالى معروف امامى مانند ابو عمرو كشّى در چند جاى كتاب رجالى وى آمده و پس از آن در سدههاى بعد ميان رجاليان شكل گرفته است . « 2 »
هامش
( 1 ) وسائل الشيعة 30 / 221 - 223 .
( 2 ) اختيار معرفة الرجال 2 / 507 . 673 و 830 ؛ كليات فى علم الرجال / 168 و دائرة المعارف بزرگ اسلامى 9 / 104 .