نگاشته و از جهات گوناگون آن را مورد بحث قرار دادهاند . « 5 »
حكم تكليفى : اسراف ، حرام است ، « 6 » بلكه برخى حرمت آن را از ضروريات دين دانسته « 7 » و برخى ديگر در رديف گناهان كبيره ( - - ) گناه كبيره ) شمردهاند . « 8 »
حكم وضعى : مهمترين حكم وضعى مترتّب بر اسراف ، ضمان است كه به تناسب موارد و مصاديق اسراف ، در بابهاى گوناگون فقهى بدان اشاره شده است مانند ضمان ولىّ يتيم در صورت اسراف در هزينه كردن مال وى ، « 9 » ضمان حاكم يا اجرا كنندهء حدّ در صورت تجاوز از اندازهء تعيين شده ، « 10 » ضمان قصاص كننده در صورت اسراف در قصاص ، « 11 » ضمان اسراف كننده در تأديب كودك ، همسر يا بردهء خويش ، « 12 » ضمان پرداخت كنندهء خمس ( - - ) خمس ) نسبت به خمس مقدارى از مؤنه كه اسراف كرده « 13 » و ضمان امين مانند مستأجر ، وكيل ، مستعير و ودعى در صورت اسراف در مورد امانت « 14 » ( - - ) امانت ) .
سفاهت ( - - ) سفاهت ) از اسباب حجر ( - - ) حجر ) و تحقّق بخش آن ، اسراف و تبذير در اموال است « 15 » ( - - ) تبذير ) .
اسطبل
- - ) طويله
اسطرلاب
اسطرلاب : وسيلهء اندازهگيرى ارتفاع آفتاب و ستارگان .
از آن در باب صلات به مناسبت سخن رفته است .
از راههاى تشخيص قبله « 1 » و نيز وقت زوال ( ظهر ) « 2 » ، اسطرلاب است .
هامش
( 5 ) عوائد الايام / 635 .
( 6 ) السرائر 1 / 440 .
( 7 ) عوائد الايام / 615 .
( 8 ) جواهر الكلام 13 / 313 و 20 .
( 9 ) جامع المقاصد 11 / 288 .
( 10 ) جواهر الكلام 41 / 473 .
( 11 ) 42 / 30 .
( 12 ) تذكرة الفقهاء ( ق ) 2 / 318 .
( 13 ) العروة الوثقى 2 / 394 .
( 14 ) جواهر الكلام 27 / 183 و 215 .
( 15 ) 26 / 52 .
1 تحفة السنية / 127 .
2 جواهر الكلام 7 / 102 .