1
استصحاب امور تدريجى
استصحاب امور تدريجى : استصحاب امر موجود به تدريج .
از آن در اصول فقه ، مبحث اصول عملى سخن رفته است .
مستصحب ( چيزى كه استصحاب مىشود ) يا امرى است كه به طور دفعى پديد مىآيد مانند طهارت و عدالت كه در اصطلاح « امر قارّ » يعنى ثابت ناميده مىشود ، و يا به تدريج موجود مىگردد و آن بر سه قسم است :
يك - زمان مانند شب و روز .
دو - زمانيّات مانند حركت و جوشش و جريان آب كه در بستر زمان موجود مىشوند .
سه - امور مقيّد به زمان مانند امساك از خوردن و آشاميدن در روز و وقوف در وقت زوال .
استصحاب زمان بر دو گونه است :
نخست ، به نحو مفاد كان تامّه ( ثبوت و تحقّق چيزى ) مانند آن كه تا ساعتى پيش به وجود شب علم داشتيم ، ولى اكنون نسبت به زوال آن شك داريم كه وجود شب را استصحاب مىكنيم . چنين استصحابى معتبر است و همهء آثار شرعى كه بر زمان مترتّب است ، با استصحاب ثابت مىگردد ، و دوم ، به نحو مفاد كان ناقصه ( اثبات چيزى براى چيزى ) مانند آن كه مىدانستيم لحظات پيش متّصف به شب بود ، ليكن در لحظه كنونى در باقى ماندن آن اتصاف شك داريم . در جريان استصحاب براى اثبات بقاى اتصاف و ترتّب آثار شرعى بر آن ، اختلاف است . « 1 »
در زمانيّات ، پرسش اين است كه اگر براى مثال تا يك ساعت قبل مىدانستيم كه آب فلان چشمه مىجوشيده است ، سپس در استمرار جوشش شك كنيم ، آيا مىتوان براى اثبات جوشش فعلى به استصحاب جوشش تمسّك كرد يا نه ؟
استصحاب زمانيّات معتبر است ؛ هر چند برخى تفصيلاتى در مسأله دادهاند . « 2 »
در جريان استصحاب نسبت به امور مقيّد به زمان - مانند آن كه وجوب
هامش
( 1 ) نهاية الافكار 3 / 148 - 149 ؛ الرسائل ( امام خمينى ) 1 / 153 - 154 و بحوث فى علم الاصول 6 / 272 .
( 2 ) فوائد الاصول 4 / 439 و نهاية الافكار 3 / 151 - 152 .