خريد و فروش روغن متنجّس جايز است ، ليكن در اين كه صحّت معامله منوط به شرط استصباح در عقد است يا صرف قصد آن كفايت مىكند يا منوط بودن به شرط استصباح در فرضى است كه استصباح منفعت نادر آن باشد و يا منوط به هيچ شرط و قيدى نيست ، اختلاف است . « 4 »
استصحاب
استصحاب [ - استصحاب حال ] : حكم به بقاى متيقّن سابق .
استصحاب از اصول عملى ( - - ) اصل عملى ) و براى آن تعريفهايى ذكر شده است كه بعضى همهء آنها را به يك تعريف برگرداندهاند : حكم به بقاى حكم شرعى يا موضوع حكم ، كه بقاى آن مشكوك است . « 1 » از اين عنوان در اصول فقه ، مبحث اصول عملى بحث شده است .
پيشينه : پيشينهء استصحاب از بعد مضمونى و دليلى به عصر حضور برمىگردد ؛ ليكن عنوان استصحاب از مصطلحات فقهاى اصولى در عصر غيبت است . نخستين بيان صريح در اين مورد بنابر آثار به دست آمده از فقيهان اصولى سخن شيخ مفيد ( م 413 ه . ق ) در رسالهء اصولى متعلّق به ايشان است . « 2 »
ماهيّت : در اين كه استصحاب ، اصل ( - - ) اصل ) است يا اماره ( - - ) اماره ) ميان اصوليان اختلاف نظر وجود دارد . ظاهر كلمات اكثر اصوليان پيش از شيخ انصارى كه استصحاب را حكم عقلى مىدانستند قول دوم است ؛ ليكن شيخ انصارى و اصوليان پس از وى ، قول نخست را ترجيح دادند ؛ زيرا از نظر آنان ، عمدهترين دليل اعتبار استصحاب ، روايات است و از آنها چنين استفاده مىشود كه استصحاب حكم ظاهرى ( - - ) حكم ظاهرى ) است كه در ظرف شك نسبت به حكم واقعى ( - - ) حكم واقعى ) جعل شده است . « 3 »
جايگاه استصحاب : هر گاه مكلّف نسبت به حكم شرعى ، يا موضوع حكم
هامش
( 4 ) كتاب المكاسب ( شيخ انصارى ) 1 / 68 و مصباح الفقاهة 1 / 110 .
1 فرائد الاصول 3 / 9 - 12 و كفاية الاصول / 384 .
2 كنز الفوائد 2 / 30 .
3 فرائد الاصول 3 / 13 - 15 .