ارش
ارش : مال پرداختى براى جبران خسارت مالى يا بدنى .
ارش ، مقدار مالى است كه به عنوان جبران خسارت مالى يا بدنى كه در شريعت براى آن اندازهاى مشخص نشده به خسارت ديده پرداخت مىگردد و از آن در بابهاى تجارت و ديات سخن رفته است .
موارد ارش : مهمترين موارد ارش عبارتند از :
1 . ارش عيب : خريدارى كه كالايى خريده و معيوب از كار در آمده است خيار عيب ( - - ) خيار عيب ) دارد و بين فسخ عقد و بين موافقت با آن و گرفتن ارش ( ما به التفاوت قيمت صحيح و معيوب ) مخيّر است . « 1 »
در استحقاق ارش در صورت آشكار شدن عيب بين صورتى كه عيب در بهاى پرداختى كالا باشد يا در كالاى مورد معامله ، تفاوتى نيست ؛ ولى از آنجا كه بهاى كالا بيشتر پول نقد است ، و شكل ، رنگ و ساير خصوصيّات در ارزش آن تأثيرى ندارد ، بحث پيدايش عيب در كالا ، بيشتر در كلمات فقها مطرح است . « 2 »
در اين كه ارش بخشى از بهاى پرداختى كالا است بدين معنا كه مقدارى از بها در مقابل صفت سالم بودن كالا قرار مىگيرد و خريدار حق دارد آن را از فروشنده بازپس گيرد يا به عنوان غرامت است بدين معنا كه تمامى بهاى كالا به فروشنده منتقل شده و خريدار مىتواند به جهت عيب از او غرامت بگيرد اختلاف است . بنابر قول نخست واجب است پرداخت ارش از جنس خود بها باشد ، بر خلاف قول دوم . « 3 »
اگر در بازار ، ما به التفاوت قيمت سالم و معيوب با قيمتى كه به عنوان بها پرداخت شده متفاوت باشد مانند آن كه كالايى را به دويست تومان خريده در حالى كه بهاى آن در بازار پانصد تومان است بايد ما به التفاوت بر اساس قيمت پرداختى محاسبه شود . « 4 »
در اين كه در محاسبهء قيمت ، قيمت روز عقد مبنا قرار مىگيرد يا قيمت روز
هامش
( 1 ) جواهر الكلام 23 / 236 .
( 2 ) 237 .
( 3 ) الروضة البهية 3 / 474 ؛ جواهر الكلام 23 / 294 و 24 / 22 .
( 4 ) كتاب المكاسب ( شيخ انصارى ) 5 / 392 - 393 .