يك چهارم و سهم زن از يك چهارم به يك هشتم مىشود . فقها از اين نوع مانع به « حجب نقصان » تعبير كردهاند . « 19 »
جهات استحقاق : استحقاق ارث گاهى به « فرض » و « تسميه » است ؛ يعنى بر سهم وارث در قرآن كريم ، تصريح شده است ، « 20 » و گاهى به « قرابت » مانند استحقاق عمو و عمّه كه در قرآن ، سهمى براى ايشان تعيين نشده است و تحت عنوان « اولوا الارحام » مندرج هستند « 21 » ، و گاهى به هر دو سبب كه از آن به « ردّ » تعبير مىشود يعنى ارث بردن وارث ، افزون بر فريضه به سبب قرابت با ميّت نيز مىباشد ، براى مثال ، اگر وارث ، تنها يك دختر باشد ، نصف تركه را به « فرض » و نصف ديگر را به « قرابت » ارث مىبرد . « 22 »
سهام فرائض : سهام نامبرده شده در قرآن كريم « 23 » عبارت است از :
1 . نصف : سهم دختر اگر يكى باشد و برادرى نداشته باشد ، سهم خواهر پدرى يا پدرى و مادرى در صورتى كه تنها باشد و سهم شوهر در صورتى كه همسرش فرزندى نداشته باشد .
2 . دو سوم : سهم دو دختر و بيشتر در صورت نبود پسر براى ميّت و نيز سهم دو خواهر پدرى و مادرى يا پدرى و بيشتر در صورت نبود برادر براى ميّت .
3 . يك سوم : سهم مادر در صورتى كه ميّت ، فرزند و برادر نداشته باشد ، و نيز سهم خواهر و برادر مادرى در صورت تعدّد .
4 . يك چهارم : سهم زن در صورتى كه همسرش فرزندى نداشته باشد ، و سهم شوهر در صورتى كه همسرش از وى يا شوهر ديگر ، فرزند داشته باشد .
5 . يك ششم : سهم هر يك از پدر و مادر در صورتى كه ميّت فرزند داشته باشد ، و نيز سهم مادر با وجود برادران پدرى و مادرى يا پدرى در صورت وجود پدر . همچنين سهم برادر يا خواهر مادرى اگر تنها باشد .
6 . يك هشتم : سهم زن ، چنانچه شوهر ، فرزند داشته باشد . « 24 »
عول و تعصيب : تركه نسبت به سهام وارثان ، سه حالت دارد : يا به اندازهء سهام است يا كمتر از آن است و يا بيشتر از آن .
هامش
( 19 ) 78 .
( 20 ) نساء / 11 .
( 21 ) انفال / 75 و احزاب / 6 .
( 22 ) الانتصار / 559 .
( 23 ) نساء / 11 - 12 .
( 24 ) تحرير الوسيلة 2 / 374 .