نگرش ديگر ، اجتهاد و استخراج و استنباط فروع از اصول يعنى قواعد عمومى و كلّى بود كه از برجستگان اين مكتب مىتوان از شيخ مفيد ( م 413 ه . ق ) ، سيد مرتضى ( م 436 ه . ق ) و شيخ طوسى ( م 460 ه . ق ) نام برد كه با نگارش و بر جاى گذاشتن آثارى در اصول فقه ، پايهگذار حركتى نوين و بنيادى در فقه شيعى به شمار مىروند . در اين ميان ، شيخ طوسى بيشترين سهم را داشت .
نگرش اصولى به فقه به تدريج رونق يافت و بر نگرش نخست چيره شد و تا قرنها گرايش فقها به استنباط و اجتهاد را بر حديثگرايى صرف برترى داد و كم فروغى و بىرونقى مكتب فقيهان اهل حديث را در اواخر سدهء چهارم و نيمهء نخست سدهء پنجم هجرى در پى داشت .
مكتب اهل حديث در اوائل قرن يازدهم هجرى بار ديگر به وسيلهء محمد امين استرآبادى ( م 1033 يا 1036 ه . ق ) در قالبى نو مطرح و احيا شد . وى در اين مرحله با سامان دادن مكتب اهل حديث ، بر مكتب اصولگرايى سخت حمله كرد و بدين ترتيب ، دورهء نوينى از تقابل دو مكتب ياد شده در حوزهء فقاهت شيعى پديد آمد و در حقيقت ، رواج و اطلاق عنوان « اخبارى » بر گروهى از فقها با مفهوم و اصطلاح خاص و امروزى ، از همين دوران و با ظهور استرآبادى آغاز شده است .
از بارزترين عالمان دينى پيرو مكتب استرآبادى مىتوان از محمد تقى مجلسى ( م 1070 ه . ق ) ، محمد باقر مجلسى ، صاحب بحار الانوار ( م 1111 ه . ق ) ، محمد بن مرتضى معروف به ملا محسن فيض كاشانى ( م 1091 ه . ق ) ، محمد بن حسن حرّ عاملى ، مؤلف وسائل الشيعة ( م 1104 ه . ق ) ، سيد نعمت اللّه جزائرى ( م 1112 ه . ق ) و شيخ يوسف بحرانى ، صاحب حدائق ( م 1186 ه . ق ) نام برد .
محورهاى اختلاف ميان اخبارى و اصولى : عمدهترين محورهاى اختلاف ميان دو مكتب اخبارى و اصولى عبارت است از :
1 . منابع استنباط در مكتب اخبارى محدود به قرآن و سنّت معصومان عليهم السّلام است . آنان عمل به قرآن را
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 302
مساهمون: موسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت ( ع )
ص٣٠٢