تعيين اجل يا از جانب شارع است يا حاكم و يا متعهّد كه براى وفا به تعهّد خود اجلى را معيّن مىكند ؛ خواه در برابر التزام وى ، التزام ديگرى باشد يا نباشد .
از اوّلى به اجل شرعى ، از دومى به اجل قضايى و از سومى به اجل توافقى تعبير مىكنيم .
الف - اجل شرعى : مهمترين موارد تعيين اجل از سوى شارع مقدّس عبارت است از :
1 . طهارت : كمترين مدّت حيض سه روز و بيشترين مدّت آن ده روز است « 1 » ( - - ) حيض ) . همچنين بيشترين مدّت نفاس بنا بر قول مشهور ده روز است « 2 » ( - - ) نفاس ) .
2 . زكات : زكات در حيوان ، طلا و نقره پس از سپرى شدن يك سال از تملّك آنها واجب مىشود « 3 » ( - - ) زكات ) .
3 . جهاد : آتشبس با دشمن تا چهار ماه جايز است و بيشتر از يك سال جايز نيست « 4 » ( - - ) آتش بس ) .
4 . نكاح : مدّت شير دادن نوزاد ، دو سال از زمان تولد است « 5 » ( - - ) شير دادن ) .
كمترين مدّت آبستنى شش ماه و بيشترين مدّت آن بنا بر قول مشهور نه ماه است . « 6 »
5 . طلاق : شارع براى زن آزاد در صورت طلاق وى يا درگذشت همسرش عدّه ( اجل ) قرار داده است « 7 » ( - - ) عدّه ) .
6 . ظهار : مردى كه نسبت به همسرش ظهار ( - - ) ظهار ) كرده ، در صورت رجوع زن به حاكم ، حاكم سه ماه به شوهرش مهلت مىدهد كه يا با دادن كفّاره ، به همسرش رجوع كند و يا او را طلاق دهد . « 8 »
7 . ايلاء : اگر مردى نسبت به همسرش ايلاء ( - - ) ايلاء ) نمايد و زن به حاكم شكايت برد ، حاكم چهار ماه به مرد مهلت مىدهد تا با دادن كفّاره ، به همسرش رجوع كند . « 9 »
8 . لقطه : تعريف مال پيدا شده به مدّت يك سال واجب است « 10 » ( - - ) لقطه ) .
9 . ديات : ديهء جنايت خطايى در مدّت سه سال از عاقله ( - - ) عاقله ) گرفته مىشود . « 11 »
هامش
( 1 ) جواهر الكلام 3 / 147 .
( 2 ) 373 .
( 3 ) 15 / 97 .
( 4 ) 21 / 297 .
( 5 ) 31 / 276 .
( 6 ) 32 / 254 - 259 .
( 7 ) 211 .
( 8 ) 33 / 164 - 166 .
( 9 ) منهاج الصالحين ( خويى ) 2 / 311 .
( 10 ) جواهر الكلام 38 / 359 .
( 11 ) 43 / 427 .