ديگر باهم است و نظّام اشارهاى نيز به دو سرعت متفاوت ننموده است . اما ما نبايد فراموش كنيم كه صحبت از فواصل و مسافات نيست بلكه سروكار ما با اتمها هست . براى شكافتن مطلب بايد راه دورترى را بپيماييم . در منابع و مآخذ قرون بعد ، مثلا در نوشتههاى موسى بن ميمون فيلسوف يهودى ، گاهى به اين نظريه برمىخوريم كه خط اريب به همان اندازه اتم دارد كه يكى از خطوط مربع و از اينروى بايد به همان اندازه هم طول داشته باشد . الگو و مدل وى چنين است :
اين موضوع براى حكما دردسر فراوانى ايجاد كرد و در واقع به روشن شدن نظريه نظّام نيز كمكى نمىكند و فقط موقتا نشان مىدهد كه بايد طرز تصورمان را از قضيه به نوع ديگرى تغيير بدهيم . نظّام از ديدگاه اصل متعارف و بديهى ديگرى به موضوع مىنگريست . به اين ترتيب كه به اعتقاد او خط اريب به همان اندازه اتم دارد كه دو ضلع مربع باهم . استدلال او چنين است كه خط اريب در حقيقت مقابل و برابر دو ضلع مربع قرار دارد و به همين دليل هم لزوما بايد اجزاء خطوط با يكديگر مساوى باشند . اين بحث روشن مىسازد كه نظّام مدل و الگوى زير را در نظر داشته است :
دومين يادنامه علامه طباطبائى (فارسى) — صفحة 339
مساهمون: مؤسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگى
ص٣٣٩