نكات كلامى آن را به صورت بىسابقهاى تشريح كند . افرادى نيز پيدا مىشوند كه قدرت تفكر آنان آنچنان وسيع و گسترده است كه براى شخصيت آنان ابعاد كثيرى تصور مىشود . مثلا در عين داشتن انديشههاى بلند فلسفى ، پزشك عالى مقامى نيز مىباشند و در عين تخصص در اين دو رشته در علوم رياضى و فلكى استاد مسلم به شمار مىروند و گاهى از اين نوع افراد در پيكر جامعهها جوانه مىزنند و به صورت نابغه عصر ، خودنمائى مىكنند و بايد بو على سينا و شيخ مفيد و شيخ طوسى و امثال آنها را از شخصيتهاى چند بعدى شمرد . همگى از عظمت انديشه و آثار بزرگ شيخ الرئيس آگاهيم ولى كار « مفيد » از نظر عظمت كمتر از او نبود . مرحوم مفيد محققى در علم كلام ، فقيه بزرگوارى در فقه ، محدث عاليقدرى در حديث و مورخ باريكبينى در تاريخ به شمار مىرود و آثار فقهى و كلامى و حديثى او نشانههاى عمق شخصيت و عظمت روح او است .
شيخ طوسى در حالى كه فقيه عصر خود بود كتابهاى « مبسوط » و « خلاف » او نشانهء عظمت اجتهاد و آگاهى او از كليه مبانى فقهى و اصولى است ، در عين حال در علم حديث نويسنده دو كتاب معروف به نامهاى « تهذيب » و « استبصار » است كه جزو كتب اربعه شيعه به شمار مىروند . ولى در عين احاطه او به اسرار كلام خدا است . با اين همه در علم كلام ، خود مؤسس اصولى است كه كلام شيعه را پىريزى كرده است . نمونههاى اين نوع افراد در جامعه با مراجعه به كتابهاى تراجم و زندگينامهها و يا آثار علمى افراد ، كم نيست و به حق بايد گفت هريك از آنان در حالى كه از نظر حس يك فرد به شمار مىروند ، از نظر خدمت و آثار ، امتى هستند .
مرحوم علامه طباطبائى ، همان ويژگيها را داشت كه مشايخ
دومين يادنامه علامه طباطبائى (فارسى) — صفحة 279
مساهمون: مؤسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگى
ص٢٧٩