خداوند متعال در اين آيه از سه گانه گفتن دربارهء خويش نهى مىكند و به اعتقاد به خداى يگانه امر مىكند . واقعيّت اين است كه در اين جا نهى و امرى در كار نيست ؛ بلكه انشا است .
البتّه شواهد ديگرى بر اين معنا در قرآن مجيد مىتوان يافت كه شهادت در اين موارد به خصوص انشا است ، نه اخبار . مادهء شهادت در اين موارد بدون حرف تعديه بر معمول خود وارد مىشود ؛ چرا كه :
گاهى مىگوييد : شهد به ؛
گاهى مىگوييد : شهد له ؛
و گاهى مىگوييد : شهد عليه .
و هر كدام از اينها خصوصيّتى دارد .
روشن است كه شهادت مورد بحث ما بدون حرف تعديه است ، آن جا كه مىخوانيم : شهد اللَّه أنّه لا إله إلّااللَّه . . . .
اينها مواردى است كه بايد دقّت كرد .
پس وقتى مىگوييم : اشهد أن لا إله إلّااللَّه ، اين واقعيّت را اعلان و آشكار مىكنيم .
وقتى مؤذن اين عبارت را مىگويد ، در واقع اين واقعيّت را اعلان مىكند ؛ چرا كه اذان به معناى اعلان است ، چنان كه در قرآن مىخوانيم :
« وَأَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجالًا وَعَلى كُلِّ ضامِرٍ يَأْتينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَميقٍ » ؛ « 1 »
و مردم را به حج فرا خوان تا پياده و سواره بر مركبهاى لاغر از هر راه دورى به سوى تو بيايند .
مؤذّن اخبار نمىكند كه خدا يكى است و محمّد بن عبداللَّه صلى اللَّه عليه وآله
هامش
( 1 ) . سورهء حج ( 22 ) : آيهء 27 .