شرح حال ضحّاك بن مزاحم
ابن جوزى او را در كتاب الضعفاء والمتروكين نام برده است . « 1 » ابوجعفر عقيلى نيز از وى در الضعفاء الكبير نام مىبرد . « 2 » نام او همچنين در المغنى فى الضعفاء آمده است . « 3 » به علاوه ، در اينكه وى ابن عباس را درك كرده باشد ترديد جدى وجود دارد .
برخى گفتهاند هيچ يك از صحابه با او سخن نگفتهاند . يحيى بن سعيد نيز دربارهء او مىگويد :
كان الضحّاك عندنا ضعيفاً ؛ « 4 »
ضحاك نزد ما ضعيف است .
بنابراين قول ابن كثير هيچ مستندى جز سياق آيه ندارد كه آن هم با وجود نصّ ، ارزش و اعتبارى نخواهد داشت .
مردود بودن گفتار ابن كثير
با توجه به مباحث بالا ، گفتار ابن كثير به چند دليل مردود است كه در ذيل به برخى از آنها اشاره مىشود :
1 - اين گفتار با نصّ صريح رسول خدا صلى اللَّه عليه وآله وسلّم مخالف است ؛
2 - بر خلاف فهم اهل بيت عليهم السلام است ؛
3 - بر خلاف فهم بسيارى از بزرگان صحابه است ؛
4 - با اقرار همسران پيامبر و حتى عايشه در تعارض است ؛
5 - با اقرار عالمان بزرگ سنى ناسازگار است ؛
هامش
( 1 ) . الضعفاء والمتروكين ( ابن جوزى ) : 2 / 60 / ش 1714 .
( 2 ) . الضعفاء الكبير : 4 / 118 .
( 3 ) . المغني في الضعفاء : 1 / 312 / ش 2912 .
( 4 ) . الكامل ( ابن عدي ) : 4 / 95 ؛ تهذيب الكمال : 13 / 294 ، ذيل شماره 2928 ؛ تهذيب التهذيب : 4 / 398 ، ذيل شماره 794 .