بخارى گويد : على از يحيى براى من نقل كرد كه عطيه ، ابوهارون و بشر بن حرب نزد من برابرند و هشيم دربارهء او به خوبى سخن نمىگفت . مسلم بن حجاج گويد : احمد [ بن حنبل ] از عطيه عوفى ياد كرد و گفت : حديث او ضعيف است ، سپس گفت : به من رسيده است كه عطيه نزد كلبى مىرفته و از او دربارهء تفسير مىپرسيده است . او به كلبى كنيهء ابوسعيد داده بود ، از اين رو به هنگام نقل كلام كلبى مىگفت : « ابوسعيد گفت » . هشيم حديث عطيه را تضعيف كرده است .
بيان حقيقت در قالب چند نكته
نكته يكم : عطيهء عوفى در سال 111 هجرى رحلت كرده است ، « 1 » در حالى كه تاريخ وفات محمّد بن سائب كلبى سال 146 هجرى است . « 2 » اين موضوع نقل عطيهء عوفى از محمّد بن سائب كلبى را با ترديد مواجه مىسازد . هر چند تقدم عطيه عوفى بر محمّد بن سائب كلبى به تنهايى براى رفع اتهام تدليس از عطيه كافى نيست ، امّا براى محققان ترديد ايجاد مىكند .
نكته دوم : چنان كه پيشتر اشاره شد ، محمّد بن سائب كلبى به خاطر تأليف كتابى دربارهء انساب برخى از صحابه ، طرد شده و به تشيع متهم گرديده است . همانطور كه ابن حجر در تقريب التهذيب مىنويسد :
محمّد بن السائب بن بشر الكلبي . . . متّهم بالكذب ورمي بالرفض ؛ « 3 »
محمّد بن سائب بن بشر كلبى . . . متهم به كذب است و به رفض ( تشيع ) متهم شده است .
هامش
( 1 ) . تهذيب التهذيب 7 / 201 ، ذيل شماره 414 ؛ الطبقات الكبرى 6 / 304 ؛ تهذيب الكمال 20 / 148 ، ذيلشماره 3956 ؛ سير أعلام النبلاء 5 / 326 ، ذيل شماره 159 .
( 2 ) . تقريب التهذيب : 2 / 78 / ذيل شماره 5920 ؛ سير أعلام النبلاء : 6 / 249 ، ذيل شماره 111 ؛ المعارف ( ابن قتيبه ) : 536 ؛ الطبقات الكبرى : 6 / 359 .
( 3 ) . تقريب التهذيب : 2 / 78 / ش 5920 . همچنين ر . ك : تحفة الأحوذي : 8 / 338 .