سپس سياق آيات اشارتى دارند به يكى از تجليات حكمت الهى . آن گاه كه به ما تذكر مىدهد كه خدا در پاداش دادن به مردم عادل است . آن كه كار نيك مىكند خدا جزايش را نيك مىدهد و مغفرت و رزق نيكو و كرامند ، در حالى كه بدكاران را به عذاب دردناك كيفر مىدهد .
/ 420
شرح آيات :
به نام خداى بخشايندهء مهربان .
[ 1 ] «
الْحَمْدُ لِلَّهِ
- ستايش از آن خداست . » بعضى از مفسران گفتهاند كه معنى آيه چنين است : اى خوانندهء قرآن بگو سپاس از آن خداست . در حالى كه ما را نيازى به كلمهء « بگو » نيست ، زيرا جملهء « ستايش از آن خداست » خود مفيد معنى مطلوب است .
حمد كامل و دايم از آن خداست چه بخواهيم يا نخواهيم . بر زبان آريم يا ساكت باشيم از روى معرفت باشد يا نه .
در واقع چه كسى سزاوارتر به ستايش است از آن كه آفريده است و روزى داده است و مقدر ساخته و الهام نموده و تصوير كرده و نيكو هم تصوير كرده است .
«
الَّذِي لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ
- كه هر چه در آسمانها و هر چه در زمين است از آن اوست . » و هر چه در دنياست كه خرد و محدود تصوير نموده و هر چه در آخرت است . خداى ما هم در دنيا سزاوار ستايش است و هم در آخرت .
«
وَ لَهُ الْحَمْدُ فِي الْآخِرَةِ
- و در آن جهان نيز ستايش از آن اوست . » از نشانههاى حمد او حكمت و آگاهى اوست :
«
وَ هُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ
- و او حكيم و آگاه است . » [ 2 ] ولى تجليات اين دو صفت الهى چيست ؟
قرآن نخست ما را از علم خدا ( آگاهى او ) خبر مىدهد . و اين به هنگامى است كه از احاطهء او بر هر چيزى سخن مىگويد . و سپس از حكمت او و آن به