صرف نظر از اين بحث ، مناصب زيد بن ثابت در دستگاه حاكم نيز بسيار تأمل برانگيز است . بر اساس برخى نقلها ، هرگاه عمر بن خطاب در دوران حكومت خويش از مدينه خارج مىشد ، زيد بن ثابت را به عنوان نائب خود منصوب مىكرد و پس از بازگشت ، هر بار نخلستانى از بيت المال مسلمانان را به زيد هديه مىداد . در اين باره نوشتهاند :
كان عمر بن الخطاب كثيراً ما يستخلف زيد بن ثابت إذا خرج إلى شيء من الأسفار ، وقلّما رجع من سفر إلّاأقطع زيد بن ثابت حديقة من نخل ؛ « 1 »
بسيار اتفاق مىافتاد كه عمر بن خطاب هنگام مسافرتهايش زيد بن ثابت را جانشين خود مىكرد و خيلى كم اتفاق مىافتاد كه به هنگام مراجعت از سفر باغ نخلى به او هديه ندهد .
ذهبى نيز اين موضوع را در كتاب سير اعلام النبلاء آورده است و محقق كتاب ذهبى دربارهء سند حديث مىگويد : « رجاله ثقات » . « 2 »
در اين جا هم جاى اين سؤال هست ، كه چرا با وجود اصحاب بزرگ رسول خدا صلى اللَّه عليه وآله زيد بن ثابت جانشين عمر مىشد ؟ بخشش نخلستانها به زيد از حساب بيت المال چه توجيهى دارد ؟
علاوه بر استخلاف زيد در سفرهاى خلفا ، وى از سوى آنان به مقام مرجعيت دينى هم منصوب شده بود . عمر و عثمان ، زيد بن ثابت را در فتوا ، قضاوت ، تقسيم ارث و قرائت قرآن بر همهء اصحاب مقدم مىداشتند . ذهبى مىنويسد :
ما كان عمر وعثمان يقدّمان على زيد أحداً في الفرائض والفتوى
هامش
( 1 ) . اخبار المدينة : 1 / 368 حديث 1138 و ر . ك : الطبقات الكبرى : 2 / 359 ، تاريخ دمشق : 19 / 318 - 320 .
( 2 ) . سير اعلام النبلاء : 2 / 434 .