دعوت خلفا از زيد بن ثابت براى جمع آورى قرآن نارضايتى و انتقاد بزرگان صحابه را در پى داشت . عبداللَّه بن مسعود از كسانى بود كه شديداً به اين كار معترض بود . ابن اثير مىنويسد :
وقد صحّ عن ابن مسعود إنّه قال لما كتب زيد المصحف : لقد أسلمت وإنّه في صلب رجل كافر ؛ « 1 »
اين قول صحيح است كه ابن مسعود به هنگام كتابت قرآن توسط زيد ، گفت : به تحقيق ، من اسلام آوردم در حالى كه زيد بن ثابت در صلب مردى كافر بود .
از اعتراض ابن مسعود معلوم مىشود كه وى دعوت از زيد را براى جمع قرآن نوعى توهين به خودش نيز تلقى مىكرده است ، چرا كه ابن مسعود از نظر سنّ ، سابقهء اسلام ، علم و فضل برتر از زيد بن ثابت بوده است . همچنين از قول ابن مسعود مىتوان استفاده كرد كه پدر زيد غير مسلمان و خود او تازه مسلمان بوده است . « 2 »
حاكم نيشابورى در كتاب المستدرك على الصحيحين به نقل از ابن مسعود مىنويسد :
أقرأني رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه وآله سبعين سورة أحكمتها قبل أن يُسلم زيد بن ثابت ؛ « 3 »
هفتاد سوره [ از قرآن مجيد ] را نزد رسول خدا صلى اللَّه عليه وآله قرائت كردم و به حافظه سپردم پيش از آن كه زيد بن ثابت اسلام بياورد .
برخى اين موضوع را با تعابير ديگرى از ابن مسعود نقل كردهاند :
هامش
( 1 ) . اسد الغابة : 1 / 220 : 127 .
( 2 ) . برخى بر اين باورند كه زيد بن ثابت يهودى زاده و از عوامل نفوذى يهود در اسلام بوده است . شواهد و قرائن محكمى هم در اين زمينه ارائه شده است . پرداختن به اين موضوع از حوصله بحث اين كتاب خارج است .
( 3 ) . المستدرك على الصحيحين : 2 / 248 حديث 2898 : ذهبى با سكوت خود درباره اين حديث صحت آن را در تلخيص المستدرك مىپذيرد . المعجم الاوسط : 2 / 341 حديث 2167 ، المعجم الكبير : 9 / 75 حديث 8439 .