گفتار دوم كاوشى دربارهء گونههاى ششگانه ديه
بىترديد ، ديه از ميان يكى از اين شش چيز پرداخت مىشده است : شتر ، گاو ، گوسفند ، دينار ، درهم و حُلّه . اين كه ديه از ميان همين دسته پرداخت مىگرديده ، از ديدگاه فقهى مطلبى پذيرفته شده و روشن نزد شيعيان و سنيان است ، چنان كه در روايات معتبر بسيارى نيز آمده است . با اين همه ، آن را از چند جهت مورد بررسى قرار مىدهيم :
1 - تشكيك در ديه بودن حُلّه
يكى از بزرگان ، قدس سرّه ، چنين نگاشته است :
« انّ العمدة فى كون مائتي حلّة من أفراد هو الإجماع و التسالم المقطوع به بين الأصحاب ، و الّا هو لم يرد الّا فى صحيحة ابن أبي عمير عن جميل و صحيحة ابن الحجّاج . « 1 » و لا يمكن اثبات ذلك بهما ؛ فإنّ الأولى منهما موقوفة و لم يرو جميل ذلك عن الإمام ، و أمّا الثانية فإنّ ابن الحجّاج لم يرو ذلك عن الإمام و إنّما رواه عن ابن أبي ليلى عن
هامش
( 1 ) عن جميل بن درّاج في الدية ، قال : ألف دينار أو عشرة آلاف درهم و يؤخذ من أصحاب الحلل الحلل و من أصحاب الإبل الإبل و من أصحاب الغنم الغنم و من أصحاب البقر البقر .
از جميل بن درّاج دربارهء ديه چنين روايت شده است كه : ديه هزار دينار است و يا ده هزار درهم . از دارندگان حلّه همان حلّه و از دارندگان شتر شتر و از دارندگان گوسفند گوسفند و از گاوداران گاو دريافت مىشود .
وسائل الشيعة ، شيخ حرّ عاملى ، ج 19 / 143 و 141 .