خسته و مانده مىشويد » .
در اين وادى مران زنهار زنهار * كه در اوّل قدم گردى گرفتار
شكار كس نشد عنقا به دوران * چرا دام افكنى اى مرد نادان « 1 »
امور تكوين و تشريع از همه جهات تحت احاطه فكر بشر در نخواهد آمد و بشر نمىتواند تمام نواحى اين امور را بررسى و به جميع اطراف آن برسد .
كس ندانست كه منزلگه معشوق كجاست * اين قدر هست كه بانگ جرسى مىآيد
ز آتش وادى ايمن ، نه منم خرم و بس * موسى اينجا به اميد قبسى مىآيد
اين شرح وادى بىنهايت كز وصف يار گفتند * حرفى است از هزاران كاندر عبارت آمد
اينجا ديگر مقام ، مقام تسليم و ايمان است ؛ امّا در عين حال نه ايمان بىدليل و نه ايمان تعبدى خالص ؛ بلكه ايمانى كه از راهنمايى عقل و وجدان آگاه بشر سرچشمه گرفته و زبان وحى و آيات قرآن مجيد و احاديث متواتر و معجزات و شرفيابىهاى جمعى از خواص ، ما را به آن دلالت و راهنمايى كرده است .
پس آنچه بگوييم راجع به اسرار غيبت ، بيشتر مربوط به فوايد و آثار آن است ، و الّا علّت اصلى آن بر ما مجهول است .
و اين است معناى احاديث شريفهاى كه در آن تصريح شده به اينكه سرّ غيبت آشكار نشود مگر بعد از ظهور ؛ چنانچه سرّ آفرينش درختها ظاهر نمىشود مگر بعد از ظهور ثمره و ميوه ، و حكمت باران آشكار نشود مگر بعد از زنده شدن زمين
هامش
( 1 ) . اين دو بيت از گنج دانش يا صد پند مرحوم آيت اللَّه والد نگارنده است .