كلام تحقيقى يكى از اساتيد بزرگ علم و ادب
براى اينكه اين موضوع كاملًا روشن شود ، كلام علّامه شهير حاج ميرزا ابوالفضل تهرانى ( متولد 1316 ه ) را كه در علوم عقلى و نقلى استاد و از مفاخر فن ادب و شعر و لغت و بلاغت ، و ممدوح شاعر بزرگ سيّد حيدر حلّى ، و سيد محمّد سعيد حبوبى قدس سرهم بوده است ، نقل مىكنيم .
اين مرد اديب دانشمند مىفرمايد :
گاه روح را به علاقه حالّ و محلّ يا ملابست به معنى جسم با روح استعمال مىكنند ، چنانچه عرب فعلًا مىگويند : « شالَ رُوحُهُ » يا مىگويند : « جَرُحَ رُوحُهُ » . در عراق و حجاز ، اين استعمالات متعارف است كه مىگويند : جانش را پوشيد يا جانش زخم شده و اين علاقهاى صحيح و استعمالى است فصيح ، و عبارت دعاى ندبه « وَعَرَجْتَ بِرُوحِهِ إِلى سَمآئِكَ » منزّل بر اين است ؛ چون ضرورت قائم است بر معراج جسمانى و برهان نيز مساعد او است ، چنانچه در جاى خود مقرر شده . « 1 » ايشان پس از تحقيقاتى در شرح اين جمله از زيارت عاشورا « السَّلامُ عَلَيْكَ وَعَلَى الْأَرْواحِ الَّتِي حَلَّتْ بِفِنآئِكَ » در بيان اينكه مراد از ارواح ، همه اصحاب باوفاى حضرت مولانا ابى عبداللَّه عليه السلام مىباشد ، مىفرمايد :
نسبت حلول و اناخه به آنها به چند اعتبار جايز و در نظر صحيح مىآيد : يكى اينكه مراد از ارواح ، همان اجسام مقدّس و طاهر باشد . چنانچه اشاره شد كه روح به اين معنا استعمال مىشود ، و چون اصحاب آن جناب ، البتّه حيات جاودانى دارند كه قدر متيقّن و مصداق حقيقى از مقتول فى سبيل اللَّهاند
هامش
( 1 ) . شفاء الصدور في شرح زيارة العاشور ، ص 108 .