شده است .
2 - مرحوم حاج شيخ عباس محدث قمى نيز در " هدية الزائر " « 1 » همين سخن استاد خود ، محدث نورى را شرح داده و تأييد كرده است .
3 - در نسخه خطّى قديمى نفيسى از مزار كبير محمّد بن المشهدى ، كه قبلًا به آن اشاره كرديم ، اين جمله « وَعَرَجْتَ بِهِ إِلى سَمآئِكَ » ضبط شده است .
4 - جمله : « وَأَوْطَأْتَهُ مَشارِقَكَ وَمَغارِبَكَ » نيز شاهد و مؤيد اين است كه نسخه « وَعَرَجْتَ بِهِ » صحيح است ؛ زيرا « أَوْطَأْتَ » ظاهر در جسمانى بودن است ، چنانكه « وَسَخَّرْتَ لَهُ الْبُراقَ » نيز همين معنى را تأييد مىكند ؛ چون عروج روحى احتياج به مركب ندارد .
5 - همين دو جمله دلالت دارند بر اينكه : فرضاً نسخه « وَعَرَجْتَ بِرُوحِهِ » صحيح باشد ، مراد عروج روحى تنها نيست .
6 - علاوه بر وجه پنجم ، بر فرض صحّت نسخه « وَعَرَجْتَ بِرُوحِهِ » ، مىگوييم :
اين فقره صراحت ندارد كه معراج فقط با روح بوده است ؛ زيرا در زبان عرب و عجم ، استعمال لفظ موضوع براى جزء در كلّ بسيار متداول است ؛ مانند استعمال لفظ رقبه در انسان . و شايد به همين معنا باشد : « رُوحِي لَكَ الْفِداءُ » و « جِئْتُكَ بِرُوحِي » . در فارسى نيز استعمال در جان مىشود و از آن ، اعم از جان و بدن ؛ بلكه گاهى خصوص بدن ، اراده مىشود ، مثل اين شعر :
جانا هزاران آفرين بر جانت از سر تا قدم * صانع خدايى كاين وجود آورد بيرون از عدم
هامش
( 1 ) . هدية الزائر ، ص 506 و 507 .