و نظامات . در اين بخش ، طبعاً بايد دعوت متوجّه كسانى باشد كه به خدا و عالم غيب ايمان آورده باشند ، و لذا در مسألهء واجب بودن روزه مىفرمايد :
« ياأَيُّها الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصّيامُ . . . » ؛ « 1 »
« اى كسانى كه ايمان آوردهايد روزه بر شما نوشته شد . . . » .
و همچنين در موارد ديگر كه متجاوز از هشتاد مورد است .
و در اينجا است كه بايد پيغمبر ، دليل صدق و بيّنهاى مثل معجزه داشته باشد .
بنابراين اشكال اينكه دعوت انبيا به توحيد ، « دورگونه » بوده و قابل توجيه نيست ، مرتفع مىشود .
سوم : شكل تجلّى توحيد در رسالت انبيا اين است كه دين ، از جهت اينكه متضمن برنامهها و قوانين و احكام و نظامات مربوط به نواحى متعدد زندگى بشر است ، تحقّق دهندهء توحيد نظام و توحيد قوانين مىگردد ، و آنچه در اين توحيد ، اصل است اين است كه بشر از جهت اينكه اجتماعى و مدنى الطبع است و از جهات ديگر ، نيازمند به قوانين و احكامى است كه عمل به آنها سعادت دنيا و آخرت و كمال مادّى و معنوى او را تأمين نمايد . و كسى غير از خداوند متعال صلاحيّت وضع قوانين و احكام را ندارد ؛ زيرا خدا است كه بر كل افراد بشر و انس و جن و ملائكه ، حتى انبيا و اوليا ولايت دارد .
و به عبارت ديگر ، آنچه در صلاحيت جعل احكام و وضع قوانين و قواعد شرط است دو چيز است : يكى اينكه قانون گذار كسى باشد كه عالم به تمام مصالح و مفاسد امور و نواحى جسم و روح و قوا و غرايز و نيازهاى فردى و اجتماعى مردم باشد ، و از اينكه فايدهاى از عمل به آن قوانين ببرد ، منزّه باشد و متهم به داشتن غرض خاصّى در جعل قوانين نشود و در معرض اين اتهام هم نباشد .
هامش
( 1 ) . سوره بقره ، آيه 183 .