« به روشى كه بر آن سرشته شده راه مىرود ، تكلّف نمىكند و ناز نمىفروشد » « 32 » .
پس بندگان رحمان ( مهربان ) حتى به زمينى كه بر آن گام مىنهند مهر مىورزند و آن را دوست مىدارند ، و چنان كه معرّى گويد :
خفّف الوطء فما أظنّ أديم * الارض إلّا من هذه الاجساد
آهسته گام نه ، از آن كه نپندارم سفرهء چرمين زمين جز از اين پيكرها بوده باشد .
و به سبب رفتار نرمى كه با زمين مىكنند و گامهاى آهسته و سبكى كه بر مىدارند حتّى مورچه را لگدمال نمىكنند و حتّى گياه كوچكى را نمىكشند ، و جانوران را نمىرمانند ، بلكه آگاهانه به جاى پايشان گام مىنهند و راه مىروند .
اين نسبت به زمين ، امّا نسبت به اجتماع رابطهء ايشان رابطهء مدارا با ديگران است ، و در پشت اين همه آن است كه ايشان در روابط خود با طبيعت و اجتماع با سنّتها و قوانين ثابت الهى سازگارى دارند ، و به وجود راهها و روشهايى قانع شدهاند كه شايسته است موافق و مطابق آن عمل كنند / 473 و در چارچوب آن حركت كنند تا از امكانيّات بسيار عظيمى كه از طرف خدا در طبيعت به وديعه نهاده شده بهره گيرند ، و اين امر نيز در موضعگيريهاى اجتماعى و سياسى آنها منعكس مىشود ، زيرا از سرشت پاكيزهء آنها سرچشمه گرفته كه تكلّف و نازفروشى را رد مىكند و از اين رو رفتارى است معتدل . نه تظاهرى در آن است و نه داد و فريادى .
در حديث پشت در پشت از امام باقر عليه السّلام آمده است :
« امامان عليهم السّلام از بيم دشمنشان بر زمين آهسته راه مىروند » « 33 » .
و اين خلاف كارى است كه ديگران مىكنند و آيهء كريم « و عباد الرّحمن » شاملشان نمىشود و مىبينيم كه رابطهء آنها با طبيعت و اجتماع رابطهاى
هامش
( 32 ) - بحار الانوار ، ج 75 ، ص 26 .
( 33 ) - همان مأخذ . ( مراد از دشمن ظاهرا تكبّر است كه از بيم آن كه دچار آن شوند آهسته و آرام راه مىروند - م . ) .