پرستش من مىخواندند ، مسخره و ريشخند مىكرديد ، اينك به آنان بهشت را پاداش دادم و شما در دوزخيد .
سياق آيات هم چنان به بيان خطاهاى اين گروه ادامه مىدهد ، كه مهمترين آن خطاها اعتقادشان بدين امر است كه پس از مرگ بازگشتى نيست ، و در نتيجه مسئوليّتى وجود ندارد ، و از اين رو به گمراهى و انحراف خود ادامه مىدهند ، و فرصت دنيا را كه براى كاشتن بذر كردار شايستهاى داده شده كه در آخرت از آن سود برند ، از دست مىدهند ، سود بردنى كه هرگز بدون داشتن ايمان خالص به خدا ممكن نمىشود .
براى آن كه اين سختگيرى سبب نوميدى مطلق نشود ، خداوند در آخرين آيهء اين سوره درى براى اميد مىگشايد ، آنجا كه به ما ياد آور مىشود كه خود مهربانترين مهربانان است ، و چه قدر اين انسان نگون بخت است كه درهاى رحمت خدا را كه شامل همه چيز و به فراخى بر او گشوده شده بر روى خود مىبندد !
شرح آيات :
[ 101 ] «
فَإِذا نُفِخَ فِي الصُّورِ فَلا أَنْسابَ بَيْنَهُمْ يَوْمَئِذٍ
- چون در صور دميده شود ، هيچ خويشاوندييى آن روز ميانشان نماند . . . » وقتى روابط خويشاوندى گسست ، پس كسى ديگرى را نمىشناسد ، و همه كس فرياد مىزند : خودم ، خودم ، جز مؤمنان كه خداى تعالى گويد :
/ 237 «
الْأَخِلَّاءُ يَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلَّا الْمُتَّقِينَ
« 45 » - در آن روز دوستان - غير از پرهيزگاران - دشمن يكديگرند . » «
وَ لا يَتَساءَلُونَ
- و هيچ از يكديگر نپرسند . » نسبتهاى خويش را نمىپرسند ، از بيم شرايط و آن جايگاه ، و نيز به سبب بىفايده بودن آن ، زيرا در آن روز هر يك وضعى دارد كه او را از توجّه به وضع
هامش
( 45 ) - الزخرف / 67 .