موضع گيريهاست كه از حالت بىبند و بارى و اين پندار كه آفرينش بيهوده و بىهدف است سرچشمه مىگيرد . پيداست كه اين آخرين درس سورهء المؤمنون اين موضع گيرى را چاره و درمان مىكند ، و بشر را ياد آور حسابرسى دقيق و سپس پاداش متناسبى كه پس از مرگ منتظر اوست مىشود .
روند مطلب چنين بيان مىكند :
اوّلا : آن روابط خويشاوندى كه سبب انكار و دور شدن از خدا شده است در روز قيامت ( كه خويشاوندييى وجود ندارد ) پايان خواهد يافت . پس بر انسان واجب است كه اين گردنه كه در راه ايمان قرار دارد او را از حركت به سوى ايمان باز ندارد .
ثانيا : مقياس و وسيلهء سنجش حق براى ارزش گذارى انسان همانا خود اوست ، انسان خود همانا ترازويى است كه نمايانگر ارزشهاى درستى است كه خرد بر اساس آنها سرشته شده است ، و بدان وسيله رسالتهاى الهى را فرا خاطر مىآورد ، و همان است كه ما از / 236 طريق آن در مىيابيم در حال انجام دادن خيريم يا شرّ ، پس اگر كفّهء ترازوى كارهاى نيك انسان سنگينتر شود و نيكيهايش بيشتر از بديهايش باشد از بهشتيان است ، و گرنه از دوزخيان خواهد بود . آياتى كه حاوى اين مضمون است ( آيات 102 - 103 ) چنان كه به نظر من مىرسد از آياتى در قرآن است كه بيشترين حدّ بر حذر داشتن را در بر دارد ، زيرا كيست كه بتواند مطمئن شود - گر چه به طور نسبى - كه نيكيهايش بيشتر از بديهاى اوست ؟ ! از اين رو مؤمنان هيچ لحظه و فرصتى را براى استفاده از آن به منظور انجام كار شايسته ، از دست نمىدهند .
آن گاه قرآن مناظرى از روز قيامت را براى ما توصيف مىكند ، روزى كه آتش چهرههاى كافران و ستمكاران را چنان مىسوزاند كه لبهايشان به بيرون بر مىگردد و تمام دندانهايشان نمايان مىشود ، و هنگامى كه از خدا درخواست بازگشت مىكنند تا كار را از سر گيرند پاسخ مىشنوند : گم شويد ، و اين كلمهاى است كه جز به سگ گفته نمىشود ، شما بوديد كه بندگان مرا آن روز كه شما را به
تفسير هدايت (فارسى) — صفحة 235
مساهمون: احمد آرام
ص٢٣٥