بزرگ كه مالك زمين و تمام كسانى است كه در آنند دور مىسازد ؟
اين سخن اختصاص به ديگران ندارد ، بلكه شامل همهء ما مىشود ، زيرا براستى ، ما هم چنان همواره در سرزمين / 227 غفلت و بىخبرى به سر مىبريم ، و تنها وقتى كه در فضاى ياد آورى قرار داشته باشيم به ياد مىآوريم و پند مىگيريم ، امّا وقتى كه با شهوتى يا غضبى روياروى شويم ياد خدا كجا مىرود ؟
در آن هنگام نفس بشرى به آوردن بهانهها و توجيهات متوسّل مىشود تا مسئوليّت را از دوش خود بيفكند ، و از اين روست كه پروردگار از لحاظ شرعى ذكر خود را مستحبّ قرار داده ، و كسى را كه او را ياد كند از مؤمنان محسوب داشته است ، آنجا كه گويد :
«
الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِياماً وَ قُعُوداً وَ عَلى جُنُوبِهِمْ
« 41 » - آنان كه خدا را ايستاده و نشسته و به پهلو خفته ، ياد مىكنند . . . » .
پس در تمام حالات مادّى و شرايط و اوضاع نفسانى و روانى ، خداوند ذكر و ياد خود را ضرورى ساخته است .
اكنون مىپرسيم آن ياد آورى و ذكرى كه مراد اين آيات است كدام است ؟
در واقع ياد آورى و ذكر آن است كه هنگامى كه مىخواهى به نافرمانى و معصيتى دست بزنى يا خطايى را مرتكب شوى خدا را به ياد آورى . وقتى مىبينى از درون تو ، وجدانت تو را نسبت به كارى كه مىكنى سرزنش مىكنى ناگزير بايد خدا را به ياد آورى تا اين ياد ، تو را در مبارزه با نفس يارى كند و بتوانى آن را درهم شكنى ، اما وقتى اين ذكر و ياد آورى را از دست دادى وجدانت مىميرد ، و احساس و شعور از بين مىرود و در نتيجه كفّهء ترازو به سود ارادهء شرير و تبهكار در نفس انسان سنگين مىشود .
[ 86 ] «
قُلْ مَنْ رَبُّ السَّماواتِ السَّبْعِ وَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ
- بگو :
كيست پروردگار آسمانهاى هفتگانه و پروردگار عرش بزرگ ؟ »
هامش
( 41 ) - آل عمران / 191 .