انسان ناتوان غافل ستمكاره و بسيار ناسپاس واجب است كه به نيرو و قدرت خدا متوسّل شود تا خود را از گزند اين حملهها نگهدارد ، زيرا هيچ حركت و نيرويى نيست مگر به خداى والاى عظيم ، و بدون توكّل به خدا و پشتگرمى و اعتماد بر او و پناه جستن به نيروى او و چنگ در زدن استوار به كلمهء والاى او ، آدمى در برابر اين حملات نفسانى شيطان نيست و نابود مىشود . و راست گفته است خداى والاى عظيم آنجا كه فرمود :
«
وَ قُلْ رَبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزاتِ الشَّياطِينِ * وَ أَعُوذُ بِكَ رَبِّ أَنْ يَحْضُرُونِ
« 38 » - بگو : اى پروردگار من ، از حملههاى شيطانها به تو پناه مىآورم * و به تو پناه مىآورم ، اى پروردگار من ، اگر نزد من حاضر آيند » .
شيطان در زندگى انسان دو نقش را بازى مىكند .
اوّل : راندن او به سوى اعتقادات خطا و اقدام به كارهاى انحرافى و گرچه به شكل تدريجى .
دوّم : حضور هميشگى در نفس بشرى و نقش مراقبت و همراهى دائمى هر جا حركت كند يا به فكرى پردازد . و بر انسان واجب است كه همواره از شيطان و وسوسهء وسوسه گر نهانى به خدا پناه جويد و به دژ استوار او پناهنده شود و به ريسمان محكم او چنگ در زند .
اما انسان چگونه از شيطان به خدا پناه مىجويد ؟ و چگونه از گردنهء شرك و اعتقاد به اين كه در اين عالم هستى نيرويى وجود دارد كه افزون بر / 225 نيروى خداى سبحان و متعال است ، مىگذرد ؟
چارهء نفسانى گذر از اين گردنه همانا ياد آورى آخرت ، و عذاب روح و برزخ است .
از گفتهء امير المؤمنين - عليه السّلام - به محمد بن ابى بكر ( رض ) دربارهء مرگ و عذاب قبر است كه :
هامش
( 38 ) - المؤمنون / 97 ، 98 .