« اى بندگان خدا ، عالم پس از مرگ - براى كسى كه او را نيامرزند - سختتر از مرگ و قبر است ، پس از تنگى و فشار و تاريكى و غربت آن بپرهيزيد ، براستى قبر هر روز مىگويد : منم خانهء غربت و تنهايى ، منم خانهء خاك ، منم خانهء كرمها و حشرات . قبر مىتواند باغى از باغهاى بهشت يا گودالى از گودالهاى دوزخ باشد » .
در جايى ديگر گويد :
« اى بندگان خدا ، براستى كه نفسهاى شما ضعيف است و پيكرهايتان نرم و نازك كه به آسانى از اين نيز ضعيفتر و ناتوانتر مىشود ، پس اگر مىتوانيد بر پيكرها و نفسهاى خود دلسوزى كنيد از آنچه تاب تحمّل آن را نداريد ، و بر آن شكيبايى نتوانيد ، و آنچه را خدا نمىپسندد ترك كنيد » .
قرآن مناظرى بسيار از آخرت را براى ما ترسيم مىكند ، و هنگامى كه فرشتگان براى قبض روح مىآيند آدمى آن عالم را مصوّر مىكند و از اين رو فرياد مىكشد و مىگويد :
«
رَبِّ ارْجِعُونِ * لَعَلِّي أَعْمَلُ صالِحاً فِيما تَرَكْتُ
« 39 » - پروردگارا مرا باز گردانيد * شايد كارهاى شايستهاى را كه ترك كرده بودم به جاى آورم » .
پس او التماس مىكند كه چند روزى به دنيا باز گردد ، و تمام تواناييها و داراييها و نيروهايش را در راه خدا صرف كند ، اموال خود را به صدقه دهد و نيروى جسمانى خود را به كار شايسته بندد و چشمش را براى توجّه به آفريدگان خدا بگمارد ، و بر گناهانى كه مرتكب شده زار بگريد ، اما جواب اين درخواست و آرزو قاطع و برنده و صاعقه آساست كه اگر بر كوه فرود آيد آن را از هم فرو مىپاشد كه همانا كلمهء « هرگز » . . . است ، و اين كه فرصت به پايان رسيده و سالهاى زندگى تو سپرى شده و بازگشتى ندارد .
/ 226 امّا آدمى چه قدر زندگى مىكند ؟ و ساعت مرگ او كى فرا مىرسد ؟ تنها
هامش
( 39 ) - المؤمنون / 99 .