مدّعا « 1 » : از آنجا كه تعليق جمع بر جمع افادهى توزيع مىكند ، ظاهر آيه نشان مىدهد هر كسى بايد خود را حفظ كند ؛ همانطور كه در آيهى ديگرى آمده است : وَامْسَحُواْ بِرُؤُوسِكُمْ « 2 » ؛ يعنى بر هر كس واجب است سر خود را مسح كند نه ديگرى را .
لفظ « عَلَيْكُمْ » اسم فعل است به معناى بر شما باد ، و كلمهى « أَنفُسَكُمْ » مفعول آن است ؛ پس ، آيه دلالت دارد كه بر هر كسى واجب است با انجام واجبات و ترك محرّمات خودش را حفظ نمايد ؛ و در مقابل ، ديگران ، گمراه شوند يا هدايت يابند ، گناهى و چيزى بر او نيست ؛ چنان كه گويى كارهاى ديگران به او ارتباطى ندارد ، و اين مسأله با وجوب امر به معروف و نهى از منكر سازگارى ندارد .
با اين بيان ، سخن ابن عباس كه گفته است : « خداوند متعال مؤمنان را با اين آيه مورد خطاب قرار داد و فرمود : عَلَيْكُمْ أَنفُسَكُمْ به معناى « بر شما باد اهل دينتان » « 3 » ، رد مىشود ؛ چون آيه - طبق گفتهى او - مؤكّدترين آيه در زمينهى وجوب
هامش
( 1 ) . بسيارى از رواياتى كه طبرى در تفسير خود آورده ، نشان مىدهد اوّلين مسلمانان گمان مىكردند ميان اين آيه و آنچه دالّ بر وجوب امر به معروف و نهى از منكر است ، تضاد وجود دارد و بحثهايى در اين زمينه صورت گرفته است ؛ صحابه و تابعين به اين گمان پاسخ دادهاند . نك : تفسير جامع البيان ، ج 7 ، ص 128 - 130 .
( 2 ) . مائده ( 5 ) : 6 .
( 3 ) . اين مطلب از شيخ طبرسى در مجمع البيان ، ج 3 ، ص 435 نقل شده است . فخر رازى آن را منسوب به عبدالله بن مبارك دانسته است . نك : التفسير الكبير ، رازى ، ج 12 ، ص 112 .