برخى گفتهاند : اين كه آنان گفتهاند « إِلَى رَبِّكُمْ » - كه ( ربّ ) به سرزنشكنندگان اضافه شده - و ( إِلَى رَبِّنا ) نگفتهاند ، نشان مىدهد تكليفِ به موعظه به ما اختصاص ندارد ، بلكه بر شما نيز واجب است كه ايشان را موعظه كنيد . زيرا ، پروردگار جايگاه ربوبيت دارد و به همين دليل بايد از او طلب بخشش شده و سعى شود ذمّه ، از تكاليف و وظائفى كه آنها را به بندگانش محوّل كرده بريء گردد ، و از آنجا كه شما هم مثل ما مربوب او هستيد ، تكليف شما با تكليف ما تفاوتى ندارد « 1 » .
عبارت « فَلَمَّا نَسُوا » الخ ، يعنى : هرگاه تأثير ذكر در نفوس ايشان از بين رفت ، و چنان شد كه گويى تصوير آن از نفس زائل شده است ، گروهى كه نهى از منكر مىكردند را نجات داده و ظالمان را به عذابى سخت دچار كرديم .
دربارهى گروهى كه با : لِمَ تَعِظُونَ قَوْمًا اللّهُ مُهْلِكُهُمْ توصيف شدهاند ، اختلاف نظر وجود دارد كه آيا آنان از نجاتيافتگان هستند يا از هلاكشدگان ؟
در پاسخ ، الف ) از ابن عباس نقل شده است هر دو طائفه نجات يافتهاند « 2 » ، و نيز روايت شده كه او دربارهى گروه ساكتان ترديد داشت تا اين كه شاگردش عكرمه او را به نجات ايشان قانع نمود « 3 » .
هامش
( 1 ) . تفسير الميزان ، ج 8 ، ص 295 .
( 2 ) . شيخ طوسى ، التبيان ، ج 5 ، ص 14 .
( 3 ) . تفسير آلوسى ، ج 9 ، ص 92 .