پس از آن كه ارادهى فاعل مختار بين آن دو و توجّه ضرر قرار گرفت وجوبشان موجب ضرر نمىگردد ؛ لذا ، اين حديث بحث امر به معروف و نهى از منكر را شامل نمىشود . تدبّر و دقّت كنيد كه مسألهى بسيار دقيقى است .
آنچه در مورد حديث « لا ضرر » گفته شد ، در موارد دالّ بر نفى حرج و ارادهى آسانى نيز بهطور كامل اجرا مىشود . بله ؛ اگر امر به معروف و نهى از منكر نسبت به يك فرد خاص باشد ، و منكرى كه منهّى انجام داده جزء مواردِ موجب هدم اسلام ، بدعت در دين ، تبديل احكام خدا ، قتل نفس محترمه و مانند اينها نباشد ، بلكه يك منكر شخصى بوده ، و ضرر مترتّب بر آن ، ضررى مانند قتل نفس محترمهى ناهى يا يكى از مسلمانان باشد ، نه تنها نهى واجب نبوده ، بلكه جايز نيست .
توضيح مورد دوم ( روايات ) : در اين بحث دو دسته روايت وجود دارد :
اوّل : روايات دالّ بر معتبر نبودن شرط ايمنى از ضرر ؛ مانند :
الف ) روايتى كه در مباحث گذشته از امام حسين ( ع ) نقل نموديم مبنى بر آن كه : « اعْتَبِرُوا أَيهَا النَّاسُ بِمَا وَعَظَ اللَّهُ بِهِ أَوْلِياءَهُ مِنْ سُوءِ ثَنَائِهِ عَلَى الْأَحْبَارِ . . . » تا آنجا كه مىفرمايد : « إِنَّمَا عَابَ اللَّهُ ذَلِكَ عَلَيهِمْ لِأَنَّهُمْ كَانُوا يرَوْنَ مِنَ الظَّلَمَةِ الَّذِينَ بَينَ أَظْهُرِهِمُ الْمُنْكَرَ وَ الْفَسَادَ فَلَا ينْهَوْنَهُمْ عَنْ ذَلِكَ رَغْبَةً فِيمَا كَانُوا ينَالُونَ مِنْهُمْ وَ رَهْبَةً مِمَّا يحْذَرُونَ وَ اللَّهُ يقُولُ : « فَلا تَخْشَوُا النَّاسَ وَ اخْشَوْنِ » « 1 » « اى مردم ! از
هامش
( 1 ) . تحف العقول ، ص 237 .