بر گناه و ستمكارى همديگر را يارى نكنيد ، پس چگونه خود بر معصيت و طغيان منافقين كمك مىكند ؟ توان و ابزار معصيت را خداوند داده است ، و اگر خداوند اسباب معصيت را مهيا نمىكرد افراد مرتكب گناه نمىشدند ، حال كه اسباب مهياست ديگر چرا آنها را كمك و يارى مىكند ؟
در جواب مىتوان گفت كه ايجاد لوازم و اعطاى توان و قدرت بر معصيت همان اختيارى است كه خالق عالم براى آزمايش انسان در اختيار او گذاشته است و انسان مؤمن كسى است كه ابزار معصيت برايش فراهم باشد ، ولى با اين حال از آن بپرهيزد . خداوند زبان را به انسان داد و اين انسان است كه بوسيله زبان يا به مردم منفعت مىرساند يا ايجاد فتنه مىكند . در اين مورد مقصر كيست ؟ آيا مقصر خداوند است كه زبان را اعطاء كرده يا مقصر انسان است كه آن را در راه نادرست بهكار گرفته است ؟
خداوند فياض على الاطلاق است و كارش فيض رساندن به بشر است تا علاوه بر امتحان او بتواند به كمال نيز برسد و اگر بشر از اين نعمتها به نحو احسن استفاده كند آنها را زياد مىكند ، اما اگر كفران نعمت كرد عذاب خداوند شديد است لَئِن شَكَرْتُمْ لأَزِيدَنَّكُمْ وَلَئِن كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذَابِي لَشَدِيدٌ . « 1 » البته چنين نيست كه فردى به محض معصيت كردن دچار عذاب شود ، در برخى موارد فرد همانند ابن ملجم سريع به مجازات خود مىرسد ، اما در برخى موارد ديگر نه تنها فرد عذاب
هامش
( 1 ) . سوره ابراهيم ، آيه 7 .