مسلم است اين كه قرآن كنونى كه در اختيار مسلمين قرار دارد به ترتيب نزول تنظيم نشده است . اما اين كه از سوره فاتحة الكتاب آغاز و به سوره ناس ختم شده است و بعضاً آيات مكى در سورههاى مدنى و بالعكس قرار گرفته ، با چه ضابطه و به دستور چه كسى بوده است و چرا به ترتيب نزول تنظيم نشده ، خود داستان مفصلى دارد كه دانشمندان علوم قرآن در بخش تاريخ القرآن به طور تحقيقى به آن پرداختهاند . « 1 »
الف : ترتيب آيات :
اكثر قريب به اتفاق محققان معتقدند كه تنظيم آيات قرآن و جابجايى بعض آيات مكى در سورههاى مدنى و بالعكس به دستور پيامبر و وحى الهى بوده است ؛ و بعضى ادعاى اجماع نيز كردهاند ؛ زركشى در اين باره مىنويسد :
« ترتيب آيات و قرار دادن « بسمله » در اوايل سور بلااشكال ، توقيفى است و هيچ اختلافى هم در اين قول نيست » . « 2 »
سيوطى مىگويد :
هامش
( 1 ) . ر . ك : راميار ، تاريخ قرآن ، ص 609 - 624 ، البته مرحوم آية الله معرفت اين مطلب را نميپذيرند كه آيات مكى در سورههاى مدنى يا بالعكس جاى گرفته باشد و همه آنها را حدس يا نقل ضعيف ميدانند كه قابل استناد نيست . ] ر . ك : معرفت ، التمهيد ، ج 1 ، ص 138 و 203 [ .
( 2 ) . زركشى ، البرهان ، ج 1 ، ص 256 .