اجتهادى بودن ترتيب سور را مسلم دانسته و فصل سوم كتابش را به بيان ترتيب سور در مصاحف بعضى از بزرگان صحابه و تابعين همچون على بن ابيطالب ( ع ) ، ابى بن كعب و عبدالله بن مسعود و ابن عباس و . . . اختصاص داده است . « 1 » و مرحوم راميار حاصل تتبع خويش را در اين زمينه ، در 16 نمونه و در جداول مرتبى عرضه كرده است . « 2 »
به هر حال براى پرهيز از اختلاف بين مسلمين همانگونه كه على ( ع ) در جواب طلحه ، از ارائه قرآنى ديگر اجتناب نمود ، « 3 » بايد همين مصحف موجود در همه ادوار ، رايج و مرسوم باشد ؛ ولى اين بدان معنا نيست كه ما در راستاى رسيدن به تفسير مطابق با ترتيب نزول ، تقدم و تأخر زمانى سور را روشن نسازيم . چنان كه از قرنها پيش تاكنون ، دانشمندان علوم قرآنى با همه اعتقاد قطعى به قرآن موجود ، در جهت كشف ترتيب نزول ، سالها به تحقيق پرداخته و كتابهايى در اين زمينه نگاشتهاند . « 4 » ما در اين جا در پى بيان تفصيلى ادله و نقد و بررسى آنها نيستيم و اين كار را به محل خود - كه علوم قرآنى است - موكول مىنماييم . صرفاً سعى ما بر اين خواهد بود كه تفسير براساس ترتيب نزول سورهها با توجه به روايات صحيح - گرچه كم مىباشد - و
هامش
( 1 ) . زنجانى ، تاريخ القرآن ، ص 47 .
( 2 ) . راميار ، تاريخ القرآن ، ص 661 .
( 3 ) . سليم بن قيس ، اسرار آل محمد ، ص 110 ؛ مجلسى ، بحارالانوار ، ج 92 ، ص 42 .
( 4 ) . سيوطى ، الاتقان ؛ زركشى ، البرهان ؛ زنجانى ، تاريخ القرآن ؛ نولد كه ، تاريخ القرآن و . . . . .