6 . كلماتى كه آدم از خداوند آموخت و به واسطه آنها دعايش مستجاب گشت و عصيانش بخشيده شد ، چه بود ؟ « 1 »
هامش
( 1 ) . فخر رازى مىنويسد : قول اول : سعيد بن جبير از ابن عباس نقل كرده كه آدم ( ع ) عرضه داشت : « خدايا مگر تو مرا خلق نكردى ؟ فرمود : چرا ؛ گفت : مگر در من نفخ روح نكردى ؟ فرمود : چرا ؛ گفت : خدايا مگر در بهشت جا ندادى ؟ فرمود : چرا ؛ مگر رحمت تو بيش از غضب تو نيست ؟ فرمود : چرا ؛ گفت : خدايا اگر توبه كنم مرا به بهشت برمى گردانى ؟ فرمود : چرا » . و اين كلماتى بود كه خدا به آدم ياد داد .
قول دوم : امر الهى بود آدم و حوا را به عمل حج انجام دادن .
قول سوم : رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنفُسَنَا وَإِن لَّمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ ] سوره اعراف ( 7 ) : آيه 23 [ .
قول چهارم : « لا إله إلّا أنت سبحانك و بحمدك عملت سوءاً و ظلمت نفسى فاغفرلى . . . » ] تفسيرالكبير ، ج 3 ، ص 19 [ .
طبرى بعد از شمارش و ذكر اين اقوال چنين مىنويسد : « و هذه الأقوال التى حكيناها عمّن حكيناها عنه و إن كانت مختلفة الألفاظ ، فإنّ معانيها متّفقة فى أنّ الله جلّ ثناؤه لقى آدم كلمات فتلقاهنّ آدم من ربّه كلمات فقبلهنّ و عمل بهنّ وتاب بقيله إياهنّ و عمله بهنّ إلى الله من خطيئته معترفاً بذنبه . . . فتاب الله عليه بقبوله الكلمات التى تلقاهنّ منه » . بعد از اين بيان مىگويد : مصداق بارز آن كلمات همان آيه شريفه : رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنفُسَنَا وَإِن لَّمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ است و اين چيزى است كه مورد تأييد قرآن نيز هست .