هامش
اسامى تمام اشياء و موجودات از كوچك و بزرگ ] تفسير رازى ، ج 1 ، ص 130 [ .
آلوسى اقوال مختلفى را نقل مىكند و سپس مىگويد : به نظر من بهترين قول آن است كه منظور اسماء تمام اشياء بوده است از بزرگ و كوچك ] روح المعانى ، ج 1 ، ص 224 [ و نيز رجوع كنيد به : ] قرطبى ، الجامع لأحكام القرآن ، ج 1 ، ص 194 [ .
طبرى هر سه قول را نقل مىكند سپس چنين نظر مىدهد : « و أولى هذه الأقوال بالصواب و أشبهها بمادلّ على صحّته ظاهر التلاوة ، أنّها أسماء ذريته و أسماء الملائكة دون أسماء سائر أجناس الخلق » . سپس در مقام دليل بر اين مدعامى گويد : چون اصل اولى در ادبيات و محاورات عرب اين است كه « هُم » براى بنى آدم و ملائكه استفاده مىشود . و « هنَّ » و « ها » براى اسماء اشياء و حيوانات استعمال مىگردد . سپس به استناد آيه شريفه : وَاللَّهُ خَلَقَ كُلَّ دَابَّةٍ مِن مَّاء فَمِنْهُم مَّن يمْشِى عَلَى بَطْنِهِ وَمِنْهُم مَّن يمْشِى . . . ] سوره نور ( 24 ) : آيه 45 [ مىگويد استعمال « هم » هر چند در مواردى كه اعم از بنى آدم و ملائكه و اشياء و حيوانات باشد جايز است ، اما اصل اوليه آن است كه ما گفتيم ؛ « فإنَّ الغالبَ المستفيض فى كلام العرب ما وصفنا من إخراجهم كناية أسماء أجناس الامم إذا اختلعت ب - : « الهاء و الألف » أو « الها و الميم » . سپس وجه قول ابن عباس را قرائت « أُبى » كه « عرضها » گفته و يا قرائت ابن مسعود كه « عرضهنّ » خوانده است مىداند ] طبرى ، جامع البيان ، ج 1 ، ص 216 و 217 [ .
ابوالفتوح مىنويسد : در اين كه اسماء را عرضه كرد يا مسميات را ، اختلاف است . 1 - قتاده و ابن عباس گويند كه اسماء را عرضه كرده ، يعنى آن نامهايى را كه خدا به او تعليم كرده بود كه از فرشتگان مىپرسيد اين نام چه باشد ؟ آن نام چه معنى دارد ؟ قائلين به اين قول استناد به قرائت « أُبىّ » كردهاند كه گفته : ( ثمّ عرضها ) و همچنين عبدالله بن مسعود نيز ( ثمّ عرضهنّ ) گفته است كه در اين دو قرائت ضمير به اسماء رجوع مىكند . 2 - از قول مجاهد و حسن بصرى است كه مسميات و اشياء را بر فرشتگان عرضه كرد . تأييد اين قول با قرائت : ( ثمّ عرضهم ) هست اگر چه بيشتر آن اشياء غير عقلاء باشد به جهت تغليب عقلاء و غير آنان ، چنان كه در مذكر و مؤنث غلبه با مذكر است ، هر چند مؤنث بيشتر باشد . ابوالفتوح بعد از بيان اين دو قول ، خود قول دوم را مىپذيرد و مىگويد : اين قول درستتر است براى ظاهر كه « هم » بر اسماء نيفتد الّا بر مجاز ] تفسير روح الجنان ، ج 1 ، ص 131 [ .
علامه شعرانى نيز همين قول را تأييد كرده ، چنين نوشتهاند : ( أنبئونى بأسماء هولاء ) . در قول دوم صراحت دارد ، زيرا كه گفت : اسم اينها را به من بگوييد و نگفت مسماى اسامى را . . . ] تعليقه بر تفسير روح الجنان ، ج 1 ، ص 131 [ .