مفهوم زبان
در آغاز لازم است درباره مفهوم زبان سخن بگوييم . وقتى گفته مىشود « زبان قرآن » چندين معنا از كلمه زبان به ذهن مىرسد كه عبارتند از :
1 - به معناى لغت ، مانند زبان عربى و زبان فارسى كه دانستن معانى لغات ، تشخيص دادن مشتركات ، مترادفات و مشتقات آن كه از كتب لغت به دست مىآيد و فراگيرى قواعد صرف و نحو و دانستن فصاحت و بلاغت و محسنات كلام ، آشنايى با معانى حقيقى و مجازى ، تمثيل ، تشبيه ، استعاره ، كنايه ، تخيل ، مبالغه ، و امثال آن ، دانستن كامل يك زبان است .
زبان قرآن به اين معنا ، زبان عربى است كه مطابق قواعد صرف و نحو بوده و بليغ است ؛ البته عربى خالص كه لغت ديگرى در آن نباشد ، نيست ؛ بعضى لغات از زبانهاى ديگر نيز در آن يافت مىشود . همه اينها در فهم قرآن لازم است ، ولى كافى نيست ؛ يعنى تنها با اينها نمىشود در همه آيات مقصود گوينده را فهميد و تشخيص داد ، بلكه به چيز ديگرى هم نياز هست ؛ زيرا اينها نمىتوانند مسائل گفته شده را حل كنند .
2 - منظور از زبان ، شناسايى روش تفهيم و تفهم از راه به دست آوردن شيوه سخن گفتن است . به اين معنا كه فردى كه در پى شناخت معانى قرآن است ، بايد بداند براى رسيدن به مقصود ، ترجمه الفاظ و عبارات و رعايت قواعد ادبى كافى نيست و درك حقايق عاليه قرآن و دريافت معانى غيبى و ماوراى اين جهان ، تنها با رعايت قواعد ادبى