نيست ؛ همچنين اگر بترسد كه ضررى متوجّه وابستگان او شود ، واجب نيست و نيز با احتمال وقوع ضررِ جانى يا عرضى و آبرويى يا مالىِ موجبِ حَرَج بر بعضى از مؤمنين ، واجب نمىشود ، بلكه در بسيارى از موارد حرام است .
« مسألهء 2218 » اگر معروف يا منكر از امورى باشد كه شارع مقدّس به آن اهميّت زياد مىدهد ، مثل اصول دين يا مذهب و حفظ قرآن مجيد و حفظ عقايد مسلمانان يا احكام ضرورى اسلام ، بايد ملاحظهء اين اهميّت بشود و مجرّدِ خوف ضرر ، موجب سقوط وجوب آن نمىشود ؛ پس اگر حفظ عقايد مسلمانان يا حفظ احكام ضرورى اسلام بر بذل جان و مال توقّف داشته باشد ، بذل آن واجب است .
« مسألهء 2219 » اگر بدعتى در اسلام واقع شود ، اظهار حق و انكار باطل واجب است و اين وجوب ، نسبت به عالمان شديدتر است و اگر سكوت علماى اعلام موجب هتك مقام علم و موجب سوء ظن به علماى اسلام شود ، اظهار حق به هر نحوى كه ممكن باشد واجب است ، اگرچه بدانند تأثير نمىكند .
« مسألهء 2220 » اگر احتمال صحيح داده شود كه سكوت موجب مىگردد كه منكرى معروف يا معروفى منكر شود و يا ستمگرى تقويت گردد و يا ستمى بر مسلمانان تحميل گردد يا چهرهء دين و عالمان دينى نزد مردم مخدوش گردد ، اظهار حق و اعلام آن خصوصاً بر عالمان و اجب است و سكوت جايز نيست .
مراتب امر به معروف و نهى از منكر
امر به معروف و نهى از منكر مراتبى دارد و جايز نيست با احتمال ثمر بخش بودن مرتبهء پايين ، به مراتب بالا عمل شود و مراتب در آن به ترتيب ذيل مىباشد :
* مرتبهء اوّل : با شخص گنهكار به گونهاى رفتار شود كه بفهمد به سبب ارتكاب معصيت ، به اين نحو با او رفتار شده است ، مثل اين كه از او رو برگرداند يا با چهرهء عبوس با او مواجه شود يا با او ترك مراوده كند و از او اعراض نمايد ، به نحوى كه معلوم شود اين امور براى آن است كه او معصيت را ترك كند .