لازم است يادآور شويم كه مسالهء حرج و عسر با دشوارىهاى قابل تحمل فرق دارد ، زيرا اصولا انجام برخى دستورات شرعى ذاتاً مشكل است و بايد به خاطر مصالح مهمى كه در كار است آن مشكلات را تحمل كرد ، چنان كه روزه ، جهاد و مانند اينها هر كدام مشكلاتى دارند و از مصاديق حرج محسوب مىشوند .
در اين جا ، از باب نمونه ، تنها به چند دليل ، از آيات و روايات مربوط به قاعدهء نفى عسر و حرج اشاره مىشود :
بند اول : كتاب
آياتى از قرآن كريم بر قاعدهء نفى عسر و حرج دلالت دارد . برخى از آنها از اين قرار است :
1 . وَ ما جَعَلَ عَلَيكُم فى الدّينِ مِن حَرَجٍ ؛ « 1 »
و خداوند در دين ( اسلام ) كار سنگين و سختى بر شما قرار نداد .
2 . يريد اللهُ بِكمُ اليسر و لا يريدُ بِكُمُ العُسر ؛ « 2 »
و خداوند راحتى شما را مىخواهد و نه زحمت شما را .
3 . ما يريد اللهُ لِيجَعَلَ عَلَيكُم مِن حَرَج ؛ « 3 »
خداوند نمىخواهد مشكلى براى شما ايجاد كند .
اين آيات شريفه ، دلالت واضح بر اين امر دارند كه خداوند متعال در دين مقدس اسلام ، حكم حرجى تشريع نكرده است ، بلكه دين اسلام ، سهل و سمحه است و افراد متدين به اين دين ، از ناحيهء احكام شرعى در وسعت و سعه هستند . از اين رو ، از ناحيهء هر حكمى كه حرج و استيصال و مشقت لازم آيد ، به دستور اين آيات شريفه ، اين حكم برداشته شده است . « 4 » امام صادق ( ع ) دربارهء خوارج نهروان - كه زندگى خشك ،
هامش
( 1 ) . سورهء حج ( 22 ) ، آيهء 78 ، با ترجمهء مكارم شيرازى .
( 2 ) . سورة بقره ( 2 ) ، آيهء 185 ، با ترجمهء مكارم شيرازى .
( 3 ) . سورهء مائده ( 5 ) ، آيهء 6 ، با ترجمهء مكارم شيرازى .
( 4 ) . ميرزا حسن بجنوردى ، القواعد الفقهية ، ج 1 ، ص 256 .