براى هر عملى ، مجازات و تنبيه طبيعى وجود دارد كه متناسب با آن است . « 1 » در فقه اماميّه نيز برخى به صورت مطلق و عام به ممنوعيّت آن حكم كردهاند ؛ و برخى ديگر ، ممنوعيّت و عدم جواز را مخصوص كودكان غيرمميّز دانستهاند . در اين گفتار اين دو مسأله را دنبال مىكنيم .
1 . عدم جواز تنبيه كودكان به طور مطلق و عام
ممكن است كسى قائل به نفى تنبيه و يا عدم جواز آن در مورد كودكان شود ؛ به اين بيان كه ادّعا كند حكم به جواز تنبيه و تأديب با حديث زير كه شيعه و سنّى از پيامبر اكرم ( ص ) با تعبيرات مختلف نقل كردهاند ، مغاير است .
پيغامبر اسلام ( ص ) در اين حديث مىفرمايند :
« از سه طايفه و گروه ، قلم تكليف و مؤاخذه برداشته شده است : از كودك تا زمانى كه بالغ شود ؛ و از مجنون تا هنگامى كه عاقل گردد ؛ و از كسى كه خواب است تا وقتى كه بيدار شود » . « 2 » بر اساس اين روايت - كه مورد توافق فقهاست ، و در بسيارى از ابواب فقه به آن استناد نمودهاند ، « 3 » و حتّى بعضى نسبت به آن ادّعاى تواتر دارند « 4 » - پيامبر اكرم ( ص ) فرموده است : كودكان تا هنگامى كه بالغ شوند ، هيچ تكليفى ندارند . اين بدان
هامش
( 1 ) . به نقل از : منصور فرقانى ، مبانى فقهى و حقوقى جرائم و تأديب كودك ، ص 32 ؛ سيد محمّدباقر حجّتى ، شرايط و كارآيى تنبيه در تربيت كودك و نوجوان ، صص 35 و 36 .
( 2 ) . محمّد بن بابويه قمى ( شيخ صدوق ) ، خصال ، صص 94 و 175 ؛ ح 40 و 232 ؛ محمّد باقر مجلسى ، بحارالانوار ، ج 76 ، ص 87 ؛ « إنّ القلم رفع عن ثلاثهء : عن الصبى حتّى يحتلم ، وعن المجنون حتّى يفيق ، وعن النائم حتّى يستيقظ » .
( 3 ) . به عنوان نمونه : محمّد بن حسن طوسى ، المبسوط ، ج 3 ، ص 3 ؛ ابن ادريس حلّى ، السرائر ، ج 3 ، ص 444 ؛ حسن بن يوسف حلّى ( علامه حلّى ) ، تذكرة الفقهاء ، ج 2 ، ص 329 ؛ احمد بن محمّد حلّى ، المهذّب البارع ، ج 4 ، ص 507 ؛ محمّد حسن نجفى ، جواهرالكلام ، ج 22 ، ص 265 ، و ج 29 ، ص 143 ؛ سيد محسن طباطبايى حكيم ، مستمسك عروة الوثقى ، ج 4 ، ص 42 ؛ مرتضى انصارى ، مكاسب ، ص 114 ؛ محمّدعلى توحيدى ، مصباح الفقاهة ، تقريرات درس فقه سيد ابوالقاسم خويى ، ج 3 ، ص 240 .
( 4 ) . محمّدعلى توحيدى ، مصباح الفقاههء ، ج 3 ، ص 25 .