اين در مقام بيان است . لذا تصور كردهاند كه مشهور شيوع و سريان را در موضوع له مطلق دخيل مىدانند . در حالى كه منشأ عمل مشهور همان بناء عقلاست نه اين كه آنان شيوع و سريان را در موضوع له دخيل بدانند . « 1 » بررسى كلام مرحوم آخوند : مقدّمه : رواياتى كه از ائمه عليهم السلام صادر شده ، بر دو نوع است : 1 - رواياتى كه با هدف ثبت و ضبط در كتابها و استفادهء آيندگان صادر شده و هنگام صدور روايت ، مورد ابتلاى راوى نبوده است . 2 - رواياتى كه با هدف عمل كردن راوى صادر شده و هنگام صدور روايت ، مورد ابتلاى راوى بوده است . مثل اين كه راوى با همسر خود ظهار كرده و در مورد آن ، از امام عليه السلام سؤال كرده و امام عليه السلام حكم آن را بيان كرده باشند . اكنون با توجّه به مقدّمهء فوق مىگوييم : كلام مرحوم آخوند - در رابطه با وجود اصل عقلايى در مورد شك در اين كه آيا مولا در مقام بيان بوده يا نه ؟ - تنها در ارتباط با قسم دوّم از روايات جريان دارد . در مواردى كه راوى از مسألهء مورد ابتلايش سؤال مىكند و هدفش از سؤال ، ترتيب اثر عملى بر جواب امام عليه السلام است ، چنانچه به حسب واقع و مراد جدّى ، در مورد ظهار ، عتق خصوص رقبهء مؤمنه واجب باشد و عتق رقبهء غير مؤمنه كفايت نكند ، متناسب نيست كه امام عليه السلام در پاسخ راوى بفرمايد : « إن ظاهرت فأعتق رقبة » . بنابراين همينكه امام عليه السلام چنين جوابى به راوى داده ، معلوم مىشود كه قيد ايمان دخالتى در حكم ندارد . اشكال : بحث ما در مورد احكامى است كه جنبهء قانونى دارند و اين حكم جنبهء
هامش
( 1 ) - كفاية الاصول ، ج 1 ، ص 387 و 388