صورت اوّل : خاص مقارن با عام وارد شده باشد
مثل اين كه مولا ابتدا بگويد : « أكرم العلماء » ، سپس بلافاصله بگويد : « لا تكرم زيداً العالم » . « 1 » مرحوم آخوند مىفرمايد : در اين قسم هيچ ترديدى در تخصيص وجود ندارد و احتمال نسخ در آن جريان ندارد . « 2 » به نظر ما واقعيت همين است ، زيرا خصوصيتى كه در نسخ وجود دارد - و به زودى آن را مطرح خواهيم كرد - در اين قسم پياده نمىشود . در اينجا « لا تكرم زيداً العالم » به عنوان مخصّص « أكرم العلماء » است و مىخواهد بگويد : مراد جدّى مولا از « أكرم العلماء » اكرام علماى غير زيد است .
صورت دوّم خاصّ ، بعد از عامّ ولى قبل از فرا رسيدن وقت عمل به عام وارد شده باشد
مثل اين كه مولا در روز شنبه بگويد : « أكرم العلماء يوم الجمعة » ولى قبل از فرا رسيدن روز جمعه بگويد : « لا تكرم زيداً العالم » . در اينجا بدون اشكال مىتوان مسألهء تخصيص را پياده كرد ولى آيا احتمال نسخ
هامش
( 1 ) - بنابراين مراد از مقارنت ، متّصل بودن مخصّص نيست و اصولًا به كار بردن عنوان تخصيص در مورد مخصّص متّصل ، داراى تسامح است . وقتى مولا مىگويد : « أكرم العلماء إلّا زيداً » براى كلام مولا ظهورى در عموم منعقد نمىشود . جملهء مشتمل بر استثناء ، اگرچه دو حكم را بيان مىكند ولى اين بدان معنا نيست كه داراى دو ظهور باشد .
( 2 ) - كفاية الاصول ، ج 1 ، ص 368